Dek-unua leciono · kultura mergiĝo — la tempo, la sezonoj kaj la sunjaro

Vortoj kiuj Mezuras la Jaron

La deka leciono lasis pordon malfermita: 在春天 “en la printempo” — jen la leciono, kiu eniras tra ĝi. Kvar signoj, kvar mondoj: 春夏秋冬 printempo, somero, aŭtuno, vintro — kaj kvar proverboj, kiuj kalkulas la jaron per la suno: la plano semita en la printempo, la folio kiu perfidas la aŭtunon, la neĝo kiu promesas panon, kaj la disciplino de la plej malvarmaj kaj plej varmegaj tagoj. La poemo estas 春晓 de Meng Haoran — la plej amata printempa kvarverso de la ĉina lingvo, kiun ĉiu infano scias parkere. La radikoj de hodiaŭ — 年月日时今明 — plantas la venontan praktikan lecionon pri la tempo: horoj, tagoj, datoj.

🈶 4 proverboj pri la jaro 📜 1 poemo: 春晓 🌱 10 radikoj de la tempo 🔊 sonponto: ong kaj eng 🎤 parol-ekzerco · 🧩 2 kvizoj

🔊 Sonponto 10: ong kaj eng — la du sonoj de la nazo

En la tria leciono la nazaj finaĵoj -n/-ng lernis iri aparte; en la naŭa, la glitoj kun naza fino. Nun la lasta granda naza paro: du finaĵoj, kiuj ambaŭ finiĝas per la sono -ng sed vojaĝas per malsamaj vokaloj — -ong kun rondaj lipoj (o!) kaj -eng kun larĝaj (e!). Ili sonas en ĉiu vintro kaj en ĉiu vento de hodiaŭa leciono: 冬 dōng, 风 fēng, 声 shēng, 冷 lěng.

-ong — sono kun rondaj lipoj (o + ng)

-ongdiru o kun la lipoj rondaj kaj lasu la sonon sonori en la nazo — vintro mem冬 dōng “vintro” (hodiaŭ!)

-ongla sama silabo, alia signo — perfekta homofono kun la oriento de la deka leciono!东 dōng “oriento” (L11!)

-ongvi ĝin kantas ekde la unua leciono, en la nomo de la lando中 zhōng “mezo” (el 中国, L1!)

-ongkaj nova, sed ĉiu ĝin rekonas — la besto de la ĉina ĉielo龙 lóng “drako”

-eng — sono kun larĝaj lipoj (e + ng)

-engdiru e kun la lipoj larĝaj kaj fermu per la sama naza sono风 fēng “vento” (en la poemo!)

-engla sono de la pluvo sur la tegmento — kaj homofono de 生 de 学生 (L10)声 shēng “sono”

-engla adjektivo de la sezono — la vintro sentas sin tiel冷 lěng “malvarma”

-engkaj la familia nomo de la poeto de hodiaŭ — 4a tono!孟 Mèng (Meng Haoran)

MINIMUMA PARO — nur la lipoj decidas (🔊), poste per 🐢:

冬 dōng “vintro” — rondaj lipoj ↔ 登 dēng “supreniri” — larĝaj lipoj!

La truko: ambaŭ sonoras per la sama -ng (la naza fino de L3), sed ĉe 冬 la buŝo rondiĝas kiel por o, ĉe 登 ĝi larĝiĝas kiel por e — la sama paro de lipoj, kiun vi ekzercis per u/ü (L6) kaj ian/üan (L10). Spegulo-testo: buŝo ronda = vintro, buŝo larĝa = supreniro. — Kaj du deliciaj homofono-ĝemeloj loĝas en tiu ĉi leciono: 冬 dōng “vintro” = 东 dōng “oriento” (la jaro kaj la kompaso sonas idente!) kaj 风 fēng “vento” (poemo) = 丰 fēng “abunda” (proverbo 3!): la neĝoŝirma vento kaj la rikolto, kiun ĝi anoncas, estas unu sono en la ĉina orelo.

La tonoj (rememoro el Leciono 1): 1 ā 2 á 3 ǎ 4 à ◦ neŭtrala

LA TONOJ DECIDAS — kvar gefratoj w-n: la sama silabo wen, kvar tonoj, kvar mondoj — kaj ĉiuj kvar jam estas viaj:

温 wēn (1a) “varma” — la 温故知新 de la naŭa leciono
闻 wén (2a) “aŭdi, flari” — hodiaŭ, en la poemo: 处处闻啼鸟
吻 wěn (3a) “kiso” — la Lo-Fi-kanzono de la kvina leciono: 等一个刚好的吻 “atendi la kison ĝustamomente”
问 wèn (4a) “demandi” — la 请问 de la restoracio (L7)

Kaj la kameleono 少 revenas unuece: en 多少 “kiom” ĝi estas shǎo “malmulto” (L7), en 少壮 “juna forto” ĝi estis shào (L10) — la fina vorto de la poemo de hodiaŭ portas ĝin denove en la formo shǎo. Unu skribo, du voĉoj, kiel 他她它 unu voĉon — la ambaŭdirekta spegulo de la ĉina skribo.

📚 Kvar proverboj pri la jaro

Kiel en ĉiuj kulturaj lecionoj, vi trovos la signojn, la pinjinon laŭtonigitan, laŭvortan kaj liberan tradukon, la vortodisigon kaj elparolan fokuson — kaj la butonojn 🔊 Parolu / 🐢 Lante. La butono 🎵 Kanto ludos la veran kanton (filmeton faritan per IA).

🎵 La kvin kantoj de tiu ĉi leciono venos baldaŭ: kiam la filmetoj estos aldonitaj en /audio/kantoj/ (nomoj: l11-1-yinian · l11-2-yiye · l11-3-ruixue · l11-4-donglian · l11-poemo-chunxiao, ĉiuj .mp4), la butonoj aktiviĝos mem — ĝis tiam ili afiŝas “baldaŭ…”.

Proverbo 1 el 4 · printempo

一年之计在于春

yì nián zhī jì zài yú chūn

LaŭvorteLa plano de la jaro kuŝas en la printempo.

SencoLa agrikultura saĝo kolektita en «Zengguang Xianwen» (增广贤文) — kaj ĝi ĉiam venas kun sia ĝemelo: 一年之计在于春，一日之计在于晨 yì nián zhī jì zài yú chūn, yí rì zhī jì zài yú chén “…la plano de la tago kuŝas en la mateno”. Kiu semas frue, tiu rikoltas; kiu planas en la printempo, tiu ne malsatas vintre. Oni diras ĝin ĉe ĉiu komenco — de la jaro, de la lernado, de ajna afero.

Vortoj unuope 一 yī — unu (el 台上一分钟, L1!) 年 nián — jaro (el 十年功, L1!) 之 zhī — de-ligilo (el 千里之行, L1!) 计 jì — plano, kalkulo 在 zài — esti-en (la pordo de L11!) 于 yú — en, ĉe (eleganta antikvaĵo) 春 chūn — printempo

🗣️ Jen la kameleono 一 en plena agado: antaŭ 2a tono (nián) ĝi fariĝas yì (4a); en la ĝemela duono, 一日 antaŭ 4a (rì) fariĝas yí (2a) — unu proverbo, ambaŭ direktoj de la ŝanĝiĝo! Kaj estas admirinda la arkitekturo: 之 kaj 于 estas du malgrandaj funkciaj silaboj — “la plano de la jaro kuŝas en la printempo” — la antikva ĉina konstruas per ŝtonetoj senpezaj.

↻ ripetu laŭte 3×

Proverbo 2 el 4 · aŭtuno

一叶知秋

yí yè zhī qiū

LaŭvorteUnu folio — kaj vi ekkonas la aŭtunon.

SencoEl la «Huainanzi» (淮南子), Han-dinastio: 见一叶落而知岁之将暮 jiàn yí yè luò ér zhī suì zhī jiāng mù “vidu unu folion fali, kaj sciu ke la jaro alproksimiĝas al sia fino”. La arto legi la estontecon en la plej malgranda signo — unu flava folio sur la tero, kaj la tuta aŭtuno jam estas ĉi-tie. Oni diras ankaŭ 落叶知秋.

Vortoj unuope 一 yī — unu 叶 yè — folio (= 夜 “nokto” — en la poemo!) 知 zhī — scii, ekkoni (L5/L10!) 秋 qiū — aŭtuno

🗣️ Aŭskultu la son-ĝemelojn inter la proverbo kaj la poemo: 叶 yè “folio” kaj 夜 yè “nokto” (en 夜来!) estas perfektaj homofonoj — la folio falas, la nokto venas, unu sono. Kaj 秋 qiū “aŭtuno” kaj 九 jiǔ “naŭ” (en 三九!) distingiĝas nur per la blovo q/j — la kvizo malsupre vin provos per ili!

↻ ripetu laŭte 3×

Proverbo 3 el 4 · vintro

瑞雪兆丰年

ruì xuě zhào fēng nián

LaŭvorteAŭspicia neĝo anoncas abundan jaron.

SencoLa vintra kredo de la kamparano: dika neĝo kovras la semon kiel litotuko, ŝirmas ĝin kontraŭ frosto kaj malsekigas la teron por la printempo — do neĝo en vintro estas pano en somero. Tial, kiam neĝas, la ĉino ridetas kaj diras ĉi tion. 瑞 signifas “aŭspicia”; 兆 “anonci, aŭguri” — ĝia antikva skribo montras la fendojn de orakola osto.

Vortoj unuope 瑞 ruì — aŭspicia (-ui = uei, L5!) 雪 xuě — neĝo (x + üe — la ü de L6!) 兆 zhào — anonci, aŭguri 丰 fēng — abunda (= 风 “vento”, poemo!) 年 nián — jaro

🗣️ Du son-rioj en kvin silaboj: ruì portas la plenan -uei de la kvina leciono (la skribo -ui estas nur mallongigo!), kaj xuě retenas la lipojn de ü post x — la neĝo mem dancas per la rondaj lipoj. Kaj ĝuu la homofonon: 丰 fēng “abunda” kaj 风 fēng “vento” — la neĝoŝirma vento de la poemo kaj la abunda jaro de la proverbo estas unu kaj sama sono.

↻ ripetu laŭte 3×

Proverbo 4 el 4 · vintro kaj somero

冬练三九，夏练三伏

dōng liàn sān jiǔ, xià liàn sān fú

LaŭvorteEkzercu en la tri naŭoj de vintro, ekzercu en la tri fuoj de somero.

SencoLa proverbo de ĉiu batalarta lernejo — kaj la rekta gefrato de la naŭa leciono pri lernado: 三九 sānjiǔ estas la tria naŭ-taga periodo post la vintra solstico, la plej malvarmaj tagoj de la jaro; 三伏 sānfú la tri “kaŝitaj” periodoj, la plej varmegaj. Kiu persistas kiam la ĉielo mem kontraŭstaras, tiu posedas la vojon — kiel en 台上三分钟，台下十年功 (L1) kaj 玉不琢，不成器 (L10).

Vortoj unuope 冬 dōng — vintro (= 东 “oriento”, L11!) 练 liàn — ekzerci, treni sin 三 sān — tri (L7!) 九 jiǔ — naŭ (L7! kaj = 酒 “vino”, L8!) 夏 xià — somero 伏 fú — kuŝi kaŝite; la varmega periodo

🗣️ La spegula arkitekturo revenas: 冬练X，夏练Y — vintro/somero, malvarmo/varmego, la sama verbo dufoje. Kaj la kalendaro mem rakontas: la ĉina vintronombrado iras per naŭ-tagoj ekde la solstico (一九, 二九, 三九… — oni eĉ kantas ilin!), kaj la somero havas siajn tri “kaŝitajn” dek-tagojn. Kiam la ekstremo venas, la ĉino ne diras “brrr” — li diras “jen la tria naŭo; la ekzercado komenciĝas”. — Kaj notu la son-ŝercon de la lingvo: 九 jiǔ “naŭ” kaj 酒 jiǔ “vino” (L8) sonas idente; en la plej malvarmaj tagoj, eble tial la vino ŝajnas varmigilo.

↻ ripetu laŭte 3×

📜 Bonuso: 春晓 — la tuta poemo, kvar versoj da printempo

La plej amata printempa poemo de la ĉina lingvo — kvar versoj, dudek silaboj, kiujn ĉiu ĉina infano lernas parkere kaj neniam forgesas. Meng Haoran (孟浩然, 689–740), poeto de la Tang-dinastio kaj amiko de la naturo, skribis ĝin rigardante nenion: la tuta poemo okazas en la lito, inter dormo kaj vekiĝo.

春晓 chūn xiǎo — “Printempa mateniĝo”

Meng Haoran (孟浩然 Mèng Hàorán), Tang-dinastio, 8-a jarcento — la tuta poemo

春眠不觉晓， chūn mián bù jué xiǎo, printempa dormo ne rimarkas la mateniĝon,

处处闻啼鸟。 chù chù wén tí niǎo. ĉie oni aŭdas la birdojn krii.

夜来风雨声， yè lái fēng yǔ shēng, en la nokto venis sonoj de vento kaj pluvo —

花落知多少。 huā luò zhī duō shǎo. kiom da floroj falis — kiu scias?

Vortoj de la poemo 春眠 chūn mián — printempa dormo 不觉 bù jué — ne rimarki (jué = j + üe!) 晓 xiǎo — mateniĝo (≈ 小 “malgranda” — homofono!) 处处 chù chù — ĉie kaj ĉie 闻 wén — aŭdi, flari (el la trio 温/闻/问!) 啼 tí — krii (de birdo) 鸟 niǎo — birdo 夜 yè — nokto (= 叶 “folio”, proverbo 2!) 来 lái — veni (L11!) 风 fēng — vento (-eng, sonponto!) 雨 yǔ — pluvo 声 shēng — sono (-eng! ≈ 生 de 学生, L10) 花落 huā luò — floroj falas 知 zhī — scii (L5/L10!) 多少 duō shǎo — kiom? (L7! kameleono 少!)

💛 La koro de la poemo: dudek silaboj kaj tuta dramo — la poeto dormas dum la printempo laboras. Li vekiĝas en mondo da birdovoĉoj, kaj nur tiam lia koro demandas: kion faris la vento kaj la pluvo dum mia dormo? La demando 花落知多少？ restas sen respondo — kaj ĝuste tial ĝi estas viva ekde mil ducent jaroj. Aŭskultu la interteksitajn sonojn: 夜 yè “nokto” estas la 叶 “folio” de la dua proverbo; 风+声 fēng shēng ambaŭ sonoras per la nova -eng; kaj la fina 多少 duōshǎo marŝas rekte el la restoracio de la sesa leciono (多少钱？ “kiom da mono?”) — la sama demando-vorto, en la budo kaj en la ĝardeno: la mono kaj la floroj ambaŭ kalkuliĝas per “kiom”.

🌱 La dek radikoj de la tempo

Kvar sezonoj, kvar temp-unuoj kaj la paro hodiaŭ/morgaŭ — dek radikoj, kiuj malfermos ĉiun daton kaj ĉiun horon de la ĉina lingvo. Notu la lastajn ses: 年月日时今明 estas la semoj de la venonta praktika leciono.

春

chūn

printempo (春天)

夏

xià

somero (夏天)

秋

qiū

aŭtuno (秋天)

冬

dōng

vintro (≈ 东 “oriento”!)

年

nián

jaro (el 十年功, L1!)

月

yuè

monato; luno (≈ 乐 yuè “muziko”!)

日

rì

tago; suno (zumanta r-i)

时

shí

tempo; horo (el 何时, L10!)

今

jīn

nun (今天 hodiaŭ; ≈ 金 “oro”)

明

míng

brila; morgaŭa (明天 morgaŭ)

🌱 Kial ĝuste tiuj dek? Ĉar ili malfermos la pordon de la dek-dua leciono (praktika): la tempo-esprimoj — 今天星期几？ “kioma tago estas hodiaŭ?”, 现在几点？ “kioma horo estas nun?”, 昨天/今天/明天 hieraŭ/hodiaŭ/morgaŭ, kaj la datoj simple kalkulitaj: 2026年8月30日 — jaro + monato + tago, la granda unuo ĉiam unue (kiel la adresoj de la dek leciono pri direktoj!). La kompaso jam helpas vin orientiĝi en la jaro: la tradicia ĉina jaro komenciĝas ĉe la printempa festo 春节 Chūnjié.

🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo

Du niveloj: unu silabo — la dek radikoj de la tempo, kun speciala atento al la sonora paro dōng/fēng kaj al la zumanta rì — aŭ paro da silaboj el la proverboj kaj la poemo, taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj kaj la formo de la lipoj (ong/eng!) ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.

1 · Silaboj — la radikoj de la tempo

2 · Paroj — la vortoj de la sezonoj

🧩 Memkontrolo — unue la oreloj, poste la memoro

Du malgrandaj kvizoj por fiksi la lecionon. Unue la oreloj: aŭskultu la vorton kaj elektu kiu el la du ĝi estas — la paroj testas la lipojn (ong/eng), la blovon (q/j), la nazon (n/ng) kaj la tonon. Poste la memoro: kiu signo kompletigas ĉiun proverbon — kaj la poemon? Erari estas permesate — ankaŭ la malĝustaj elektebloj ion instruas.

1 · 🎧 Aŭskultu kaj elektu la ĝustan vorton

2 · 📜 Kompletigu la proverbon — kaj la poemon

🧭 La lernovojo — kulturo ↔ praktiko

Unu leciono kultura, unu praktika, alterne. La jaro ricevis siajn sezonojn, siajn proverbojn kaj sian printempan mateniĝon; kaj la horloĝo alvenis — la dek-dua leciono pri la tempo-esprimoj jam sonas per la radikoj 年月日时今明.

✅Leciono 1 · Kulturo — “Vortoj kiuj Portas Forton”. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 2 · Praktiko — salutoj kaj ĝentilaj vortoj. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 3 · Kulturo — “Vortoj kiuj Ligas la Familion” kaj 游子吟. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 6 · Praktiko — la dek du parencovortoj kaj la vokalo ü. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 5 · Kulturo — “Vortoj kiuj Nutras la Vivon” kaj 悯农. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 7 · Praktiko — nombroj kaj klasifikiloj ĉe la restoracio. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 8 · Kulturo — “Vortoj kiuj Kunigas la Amikojn” kaj 赠汪伦. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 9 · Praktiko — la pronomoj, la pluralo 们 kaj la posedo 的. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 10 · Kulturo — “Vortoj kiuj Malfermas la Vojon” kaj 长歌行. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 11 · Praktiko — “Kie? Kien? — Demandi la Vojon”: 来去, 在哪儿？, la kompaso 东南西北 kaj la r-vosto 儿. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 12 · Kulturo — “Vortoj kiuj Mezuras la Jaron” (tiu ĉi paĝo): la sezonoj 春夏秋冬, la proverboj de la jaro kaj 春晓.

✅Leciono 13 · Praktiko — “Kioma Horo? — Demandi la Templon”: 星期, 点分半刻, la datoj kaj 不见不散！ ▶ iru al ĝi

🌏Kruc-ligo al Esperanto: la jaro ankaŭ parolas en la Proverbara Kolekto — serĉu “semo”, “rikolto” kaj “tempo”: kiu semas frue, tiu rikoltas frue; la tempo ne atendas iun; al ĉiu sezono sia laboro… Zamenhof kolektis la ĝemelojn de ĉiu monato.

🧩 Radika parenco: 冫 (glacio)

冬 (dōng, “vintro”, en 春夏秋冬) kaj 冷 (lěng, “malvarma”) ambaŭ portas 冫, du malgrandaj punktoj kiuj bildigas glacieron — la mallongigita formo de 冰 (“glacio”). Kiam vi poste renkontos 凉 (liáng, “malvarmeta”) en la Vetera leciono, vi jam rekonos la saman malvarman signon.

🖌️ Skribu per la fingro

Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.

冬 dōng — vintro

冷 lěng — malvarma

春 chūn — printempo

秋 qiū — aŭtuno

🏛️ De kie venas la strekoj: 秋 (aŭtuno)

Multaj ĉinaj signoj estas kunmetoj de pli malgrandaj signoj, ĉiu kun sia propra bildo kaj historio. Malkunmetu ĉi tiun:

禾

greno

火

fajro

秋

qiū — aŭtuno

秋 kunigas 禾 (“greno, greno-spiko”) kun 火 (“fajro”). Laŭ unu ofta klarigo, la bildo venas de la kolor-ŝanĝo de la matura greno, ruĝece brilanta kiel fajro ĉe la rikolto — aŭ, laŭ alia versio, de post-rikolta bruligo de la kampoj. Ambaŭkaze: greno plus fajro donas la sezonon de la rikolto.