🀄 LERNULUDE · ĉina kurso · leciono 11 ‹ Leciono 10 Leciono 12 › 🔊 aŭdio normale aŭ 🐢 lante
Deka leciono · praktika — direktoj kaj lokoj, aŭ la arto demandi la vojon

Kie? Kien? — Demandi la Vojon

La naŭa leciono diris ĝin: la majstro nur malfermas la pordon (师傅领进门) — kaj plantis la radikojn 门路道 kaj 东西. Hodiaŭ ni iras tra la pordo: 来 veni kaj 去 iri (la movo ĉiam mezuriĝas de la parolanto), 在 por diri kie io estas, 哪儿？ por demandi ĝin — kaj la kompaso 东南西北 oriento-sudo-okcidento-nordo, kiu kaŝas la plej amuzan vorton-ludon de la lingvo: 东西 signifas ankaŭ “aĵojn”. Kaj la sonponto prezentas la faman r-voston de Pekino: 哪儿 nǎr.

🈶 12 vortoj de la vojo 🧭 la kompaso 东南西北 + 左右 🔊 sonponto: la r-vosto 儿 💬 1 dialogo: 银行在哪儿？ 🎤 parol-ekzerco · 🧩 2 kvizoj

🗺️ La mapo — kvar rigardoj al la spaco

Kvar kartoj resumas la tutan sistemon. Unue la movo (kaj ĝia sekreta mezurilo: la parolanto), poste la loko sen movo, poste la tri fingroj de la montrado — kaj fine la kompaso, kiu en la ĉina komenciĝas ne ĉe la nordo sed ĉe la oriento.

La movo
来 lái — veni (al mi!)
去 qù — iri (for de mi)
走 zǒu — piediri
La loko
在 zài — esti ie
银行在东边 — la banko estas oriente
不在！ — ne ĉi-tie!
La tri fingroj
这儿 zhèr — tie ĉi (apud mi)
那儿 nàr — tie (for)
哪儿？ nǎr — kie?
La kompaso
东 dōng — oriento (unue!)
南 nán · 西 xī · 北 běi
左右 zuǒ yòu — maldekstre, dekstre
Koloroj de la tonoj: 1 ā 2 á 3 ǎ 4 à ◦ neŭtrala
LA ŜLOSILO DE LA TUTA LECIONO — ĈU VENAS AŬ IRAS? DEPENDAS KIE VI STARAS: 来 kaj 去 ne priskribas la celon, sed la perspektivon de la parolanto. Parolante ene de Brazilo mi diras 我来巴西 wǒ lái Bāxī “mi venas al Brazilo”; parolante ekstere — 我去巴西 wǒ qù Bāxī “mi iras al Brazilo”. La ĉina faras ĝuste tion, kion Esperanto implikas per “veni al mi / iri al li” — sed ĝi postulas la elekton ĉiufoje. Bonuso por la memoro: la tonoj pentras la senton — 来 lái supreniras kiel bonveno, 去 qù falas decida kiel adiaŭo.
🔑 Rememoro pri la tonŝanĝo — hodiaŭ ĝi kaskadas: la direktoj amas sinsekvon de 3-aj tonoj: 往左拐 wǎng zuǒ guǎi “turnu maldekstren” — tri 3-aj tonoj en vico! → ĉiu paro glitas al la 2-a: wáng zuó guǎi. Same 走五分钟 → zóu wǔ fēnzhōng. Kaj kontrasto en la sama frazo: 往东走 — wǎng restas 3-a, ĉar dōng estas 1-a! Malnova regulo de 你好 (L1), nun trifoje en unu direkto.

🚶 La movo — 来， 去 kaj la kurso de la korpo

Du movaj verboj kun unu sekreto (la perspektivo!), kaj la du vortoj, kiuj faras ĉiun instrukcion pri vojo: 走 piediri kaj 拐 turniĝi.

La paro de la movo
来 · 去
lái · qù
SencoVeni kaj iri — ĉiam mezurata de la loko de la parolanto.
Kunmetaĵoj 他来我家 tā lái wǒ jiā — li venas al mia hejmo (mi estas hejme!) 我去他家 wǒ qù tā jiā — mi iras al lia hejmo 你去哪儿？ nǐ qù nǎr? — kien vi iras? (la demando de la strato) 来吧！ lái ba! — venu! (la invito — 吧, la sugesta partiklo)
🚪 Rekono: 来 venas de la malnova amiko 有朋自远方来 “amiko venas de malproksime” (L8!) — la tuta provinco de la amikeco moviĝas per lái. Kaj notu la strukturon de la frazo: subjekto + 来/去 + loko — neniuj prepozicioj bezonataj; la verbo mem portas la direkton. (吧 ba gluiĝas al invitoj kaj proponoj — ĝi igas ordonon iĝi karesan “nu, venu do!”)
↻ la parolanto decidas
La kurso de la korpo
走 · 左拐 · 右拐
zǒu · zuó guǎi · yòu guǎi
SencoPiediri — kaj turni maldekstren aŭ dekstren: la tuta instruado de vojo en tri vortoj.
Kunmetaĵoj 往东走 wǎng dōng zǒu — iru orienten (往 = direkte al) 然后左拐 ránhòu zuó guǎi — poste turnu maldekstren 走五分钟 zóu wǔ fēnzhōng — kvin minutojn piede
🚶 走 estas la sama “iri” de 饭后百步走 “post la manĝo, cent paŝojn” (L5!) kaj de 咱们走！ “ni ekiru!” (L9) — la piedirado de ĉiutago, dum 去 emfazas la celon. Kaj la eta danĝero: 往 wǎng “direkte al” preskaŭ sonas kiel 忘 wàng “forgesi” — la tono decidas! wǎng dōng “orienten”, sed wàngle “forgesis”.
↻ iru, turnu, alvenu

📍 La loko — 在 kaj la demando 哪儿？

Kie io estas? La ĉina ne diras “estas-en” per du vortoj — ĝi havas unu: 在. Kaj por demandi, la sama vortaro produktas la plej utilan demandon de la vojaĝanto.

La loko-verbo
在
zài
SencoEsti en, esti ĉe — pura loko, nenia movo.
Kunmetaĵoj 我在家 wǒ zài jiā — mi estas hejme (家 el L3!) 银行在东边 yínháng zài dōngbian — la banko estas oriente 我不在 wǒ bú zài — mi ne estas ĉi-tie 在哪儿？ zài nǎr? — kie ĝi estas?
📍 Ne serĉu “estas”: la ĉina ne diras *la banko estas oriente* — 在 mem estas la “estas-en”! Fraz-ordono: subjekto + 在 + loko. Kaj ĝi estas malnova amiko kun nova vesto: 修行在个人 “la praktikado kuŝas ĉe ĉiu unuope” (L10!) — la sama silabo, nun kiel loko-vorto eĉ por abstrakta loko. Unu silabo, tuta gramatiko. (Bonuso: 在 funkcias ankaŭ por tempo — 在春天 “en la printempo” — kiu revenos en la dek-unua leciono!)
↻ unu vorto por “estas-en”
La demando — kaj la ĝentila perlo
哪儿？ · 哪里？
nǎr? · ná lǐ?
SencoKie? — du stiloj: la norda r-vosto kaj la suda plena silabo.
La trio de la montrado 这儿 zhèr — tie ĉi (apud mi) 那儿 nàr — tie (for de ni) 哪儿？ nǎr? — kie? (la 3-a tono demandas!) 哪里哪里！ nálǐ nálǐ! — “kie, kie!” = ho, tute ne! (la ĝentila neo de komplimento)
🫳 La sama familio, kiun vi renkontis ĉe la pronomoj (他她它 — tri signoj, unu sono) — sed spegule: tri signoj, tri malsamaj tonoj-koloroj: nǎr demandas (3-a), zhèr kaj nàr montras (ambaŭ 4-a!). Kaj la perlo: kiam iu vin laŭdas, la tradicia modesta respondo estas 哪里哪里 — laŭvorte “kie? kie?” — “kie vi trovas tion? mi ne vidas ĝin”. Demando farita komplimento-neigo.
↻ kie, tie ĉi, tie
❓ LA TRI DEMANDOJ DE LA VOJAĜANTO: (1) 在哪儿？ zài nǎr? — kie ĝi estas? (loko, sen movo) (2) 去哪儿？ qù nǎr? — kien vi iras? (celo) (3) 从哪儿来？ cóng nǎr lái? — de kie vi venas? (deirpunkto — 从 “de”, kiel en 从远方 de la sepa leciono!) Loko, celo, deirpunkto — tri prepozicioj en Esperanto (“en”, “al”, “de”), tri pozicioj en la ĉina (在， 去， 从).

🧭 La kompaso — 东南西北 kaj la flankoj de la korpo

La kvar direktoj de la ĉina kompaso — du jam floros en via memoro el la poemo de la naŭa leciono (百川东到海… 何时复西归？) — kaj la kvar flankoj de la korpo. Kune ili faras la plenan mapon de la spaco.

La kvar direktoj
东南西北
dōng nán xī běi
SencoOriento, sudo, okcidento, nordo — ĝuste en tiu ĉi ordo!
Kunmetaĵoj 东边 dōngbian — orienta flanko (边 = flanko, senpeza) 南边 nánbian · 西边 xībian · 北边 běibian 上北下南，左西右东 shàng běi xià nán, zuǒ xī yòu dōng — supre nordo, malsupre sudo, maldekstre okcidento, dekstre oriento (la rimo de la mapo!)
🌅 La oriento unue! Okcidenta kompaso komenciĝas ĉe la nordo (nordo-oriento-sudo-okcidento); la ĉina komenciĝas ĉe la oriento — kie la suno leviĝas, komenciĝas ĉio. Kaj 东 kaj 西 jam estas viaj: la riveroj de 长歌行 fluas dōng “orienten” al la maro kaj neniam revenas xī “okcidenten” (L10!). La rimo 上北下南，左西右东 recitiĝas de ĉiu lernejano antaŭ legi mapon — ĝi diras ĝuste tion, kion okcidentaj mapoj ankaŭ faras.
↻ la oriento unue
La flankoj de la korpo
左 · 右 · 前 · 后
zuǒ · yòu · qián · hòu
SencoMaldekstra, dekstra, antaŭa, malantaŭa — la kompaso, kiun vi ĉiam kunportas.
Kunmetaĵoj 前门 qiánmén — la antaŭa pordo (el 前门拒虎, L1!) 后门 hòumén — la malantaŭa pordo (…后门进狼!) 旁边 pángbian — flanke, apud 十个左右 shí gè zuǒyòu — ĉirkaŭ dek (左+右 = “proksimume”!)
🧍 La kvarflankaĵo: 前 kaj 后 jam venis en la unua leciono per la tigro kaj la lupo — 前门拒虎，后门进狼 “la antaŭa pordo forpuŝas la tigron, la malantaŭan eniras la lupo” — do hodiaŭ ili nur ricevas sian plenan gravecon. Kaj la ŝerco de la lingvo: 左右 kune signifas “proksimume” — “deko maldekstre-dekstre”, iom-ci-tie-ium-tie. Kiam viaj manoj ne scias la ĝustan nombron, la lingvo prezentas ambaŭ.
↻ la korpo kiel kompaso
🎁 LA BONUSO-PERLO — ORIENTO + OKCIDENTO = “AĴOJ”: 东西 dōngxi signifas aĵojn, objektojn, ĉion aĉeteblan — kaj la naŭa leciono promesis rakonti ĝin! La vojo: en la antikva ĉefurbo Ĉang'an ekzistis la orienta bazaro (东市) kaj la okcidenta bazaro (西市) — por aĉeti, oni iris “orienten kaj okcidenten”; la du direktoj fariĝis la nomo de la tuta aĉetumaĵo. Atentu la tonon: dōngxī kun plena 1-a tono = la du direktoj; dōngxi kun senpeza 西 = aĵoj! Kaj la plej uzata frazo de la semajnfino: 买东西 mǎi dōngxi “aĉeti aĵojn” — laŭvorte “aĉeti orienton-okcidenton” . La tuta universo en du silaboj — kiel la esperanta ĉio.
☀️ KIAL LA SUDO RICEVAS LA HONORON: rigardu ĉinan domon: ĝiaj fenestroj rigardas suden. La vintraj ventoj venas de la nordo (de Siberio), la vintra suno malalte sidas suden — do la suda flanko ricevas la lumon kaj rifuĝon. Tial la imperiestro sidis vizaĝe al la sudo (南面而坐 nán miàn ér zuò “sud-vizaĝe sidanta” = regi), kaj 南 portas la varmon de la suno en poezio. Spegule, la nordo 北 — rigardu la signon: du homoj dorso-al-dorso! — estas la flanko de la dorso kaj de la malvarmo (oni eĉ diras 败北 bài běi “perdi la nordon” = malvenki). Geografio, kiu fariĝis lingvo.

🔊 Sonponto 9: la r-vosto — 儿化， kiam la silabo kreskas voston

La tuta leciono plenas je ĝi: 哪儿 nǎr, 这儿 zhèr, 那儿 nàr. La signo 儿 post alia silabo ne legiĝas “ér” — ĝi kreskigas al la antaŭa vokalo retrofleksan voston, kiel la “r” en la angla car aŭ hard, sed kuŝanta meze en la vokalo. Tio estas la 儿化 érhuà — “la儿-igo”, la voĉkoloro de Pekino kaj de la tuta nordo.

-r post silabo — ne nova silabo, sed vosto (哪 nǎ + 儿 → nǎr)
-rdiru nǎ kaj, meze de la vokalo, levu la pinton de la lango malantaŭen sen tuŝi la palaton — la r ne “sekvas”, ĝi koloras la vokalon. La tuta silabo fariĝas unu gluto: nǎr哪儿 nǎr “kie?”
-rla sama vosto kun zhè kaj nà — aŭdu kiel la vokalo mallongiĝas kaj rondiĝas; jen la tuta trio de la montrado这儿 zhèr “tie ĉi” · 那儿 nàr “tie”
-rla vorto por “iom”: diǎn “punkto” + vosto — skribata per du signoj, aŭdata kiel unu kaj duono: yìdiǎnr (kun la tonŝanĝo de 一!)一点儿 yìdiǎnr “iom”
la sola pura er-silabo — 二 kaj la vostokreskiganto 儿 mem
èrla nombro “du” (L7!) — la sola silabo de la tuta lingvo, kies tuta korpo estas er: neniu konsonanto antaŭe, neniu vokalo alia. Ĝi sonas kvazaŭ iu dirus “e” dum la lango jam kurbas二 èr “du”
érkaj la signo 儿 mem, sola: “ido, infano” — la radiko de 儿子 “filo” kaj 女儿 “filino” (L6!). Nia vost-kreskiganto, vidita sola儿子 érzi “filo” · 女儿 nǚ'ér “filino”
MINIMUMA PARO — la tono decidas (🔊), poste per 🐢:
  • 哪儿 nǎr “kie?” — la demando leviĝas ↔ 那儿 nàr “tie” — la respondo falas
  • 儿 ér “ido” ↔ 二 èr “du”
La truko: se la lango retrofleksiĝas tro frue, nǎr sonas kvazaŭ “nar” — komencu per pura nǎ kaj lasu la voston veni nur je la fino, kiel sonĝo, kiu finiĝas per memoro. Kaj en paro demand-respondo, aŭskultu la koloron de la tuta silabo: la 3-a tono cirklas (suben kaj supren — “kie?! mi serĉas!”), la 4-a simple falas kaj trankviliĝas (“tie.”).
La tonoj (rememoro el Leciono 1): 1 ā 2 á 3 ǎ 4 à ◦ neŭtrala
🎁 Bonuso — du stiloj, unu lingvo: la sudo de Ĉinio malamas la voston kaj diras 哪里 nálǐ, 这里 zhèlǐ, 那里 nàlǐ — du plenaj silaboj kun la fino -li; la nordo kaj Pekino kreskigas la voston: nǎr, zhèr, nàr. Ambaŭ tute ĝustas — elektu vian stilon kaj restu fidela al ĝi; la dialogo de hodiaŭ uzas la nordan formon. Kaj ĝuu la simetrion: en la suda nálǐ kuŝas eĉ la malnova tonŝanĝo 3+3 — la vosto de la nordo kaj la dunuo de la sudo, ambaŭ kun sia propra ĉarmo.

💬 Dialogo — peti la vojon al la banko

Klasika sceno de ĉiu vojaĝo: A serĉas la bankon — kaj la kameleono 行 de la naŭa leciono fine ricevas sian laboron: 银行 yínháng "banko", kun 行 legata háng! Aŭskultu la dialogon tuta, poste ludu la du rolojn mem — kaj sekvu la itineron per via fingro sur imagita mapo.

📖 Antaŭ la dialogo: Legu ĉi tiujn helpvortojn kaj provu memori ilin antaŭ ol legi la dialogon. Kiam vi renkontos ilin en la interparolo, vi jam rekonos ilin!

🔁 La dek du vortoj de la vojo — rapida ripeta tabelo

La tuta trupo en dek du pecetoj. Refaru la ripetan rutinon: aŭskultu ĉiun per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo — kaj poste desegnu mapon de via propra kvartalo kaj priskribu ĝin per la dek du.

来
lái
veni — al mi!
去
qù
iri — for de mi
在
zài
esti ie (sen movo)
哪儿？
nǎr
kie? (aŭ 哪里)
这儿
zhèr
tie ĉi — apud mi
那儿
nàr
tie — for de ni
东
dōng
oriento — unue!
南
nán
sudo — la suna flanko
西
xī
okcidento (↔ 东西 “aĵoj”!)
北
běi
nordo — la venta flanko
左
zuǒ
maldekstra (左拐!)
右
yòu
dekstra (右拐)
🔁 Ripeta rutino: aŭskultu ĉiun vorton per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo, poste laŭte trifoje — kaj fine ludu la “mapo-ludon”: desegnu straton kun tri punktoj (hejmo, superbazaro, banko) kaj diru la itineron laŭte: 往东走，然后左拐，超市就在那儿. Rimarku ke la paro 这儿/那儿 funkcias precize kiel “ĉi-tie/tie” de Esperanto — kaj ke 哪儿 havas la saman demandan tonon kiun vi amas en 几口人？. Refaru la dekduopon morgaŭ kaj post tri tagoj.

🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo

Du niveloj: unu silabo — la dek du vortoj de la vojo, kun speciala atento al la r-vostoj 哪儿/这儿/那儿 kaj al la paro 左/右 — aŭ paro da silaboj (la frazoj de la itinero), taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj kaj la retrofleksa vosto ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.

1 · Silaboj — la vortoj de la vojo
2 · Paroj — la frazoj de la itinero

🧩 Memkontrolo — unue la oreloj, poste la memoro

Du malgrandaj kvizoj por fiksi la lecionon. Unue la oreloj: aŭskultu kaj elektu kiu el la du ĝi estas — la paroj testas la voston r plus la tonon (nǎr/nàr!), la puran er-silabon (ér/èr) kaj la kompason. Poste la memoro kaj la logiko: kiu vorto kompletigas ĉiun frazon de la itinero — kaj la kompaso-defion: ĉu vi scias kio estas maldekstre de vi, kiam vi rigardas norden? Erari estas permesate — ankaŭ la eraroj ion instruas.

1 · 🎧 Aŭskultu kaj elektu la ĝustan vorton
2 · 📜 Kompletigu la itineron — kaj la kompason

🧭 La lernovojo — kulturo ↔ praktiko

Unu leciono kultura, unu praktika, alterne. La dek praktikaj povoj estas viaj: demandi la vojon, kompreni la respondon, legi la mapon per la ĉina kompaso. Kaj la promeso plenumiĝis: la dek-unua leciono pri la tempo kaj la sezonoj jam floras — la radiko 在 malfermis la pordon per 在春天 “en la printempo”.

✅Leciono 1 · Kulturo — “Vortoj kiuj Portas Forton”. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 2 · Praktiko — salutoj kaj ĝentilaj vortoj. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 3 · Kulturo — “Vortoj kiuj Ligas la Familion” kaj 游子吟. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 6 · Praktiko — la dek du parencovortoj kaj la vokalo ü. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 5 · Kulturo — “Vortoj kiuj Nutras la Vivon” kaj 悯农. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 7 · Praktiko — nombroj kaj klasifikiloj ĉe la restoracio. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 8 · Kulturo — “Vortoj kiuj Kunigas la Amikojn” kaj 赠汪伦. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 9 · Praktiko — la pronomoj, la pluralo 们 kaj la posedo 的. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 10 · Kulturo — “Vortoj kiuj Malfermas la Vojon” kaj 长歌行. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 11 · Praktiko — “Kie? Kien? — Demandi la Vojon” (tiu ĉi paĝo): 来去, 在哪儿？, la kompaso 东南西北 kaj la r-vosto.
✅Leciono 12 · Kulturo — “Vortoj kiuj Mezuras la Jaron”: la sezonoj 春夏秋冬, la proverboj de la jaro kaj la poemo 春晓. ▶ iru al ĝi
🌏Kruc-ligo al Esperanto: la direktoj kompreniĝas per proverboj — serĉu “vojo” en la Proverbara Kolekto, kaj relegu la unuan lecionon: 千里之行，始于足下 “vojo de mil li komenciĝas sub la piedoj”. Zamenhof kolektis la ĝemelojn de ĉiu paŝo.

🧩 Radika parenco: 辶 (piediri)

远 (yuǎn, “malproksima”), 近 (jìn, “proksima”), 这 (zhè, “ĉi tiu”) kaj 进 (jìn, “eniri”) ĉiuj portas la saman kurban linieton ĉe la malsupra-maldekstra flanko: 辶, mallongigo de 辵, “piediri”. Ne hazarde — ĉiuj kvar priskribas movon aŭ lokon rilate al vojaĝo. Kiam vi vidos ĉi tiun signon sub nova vorto, jam divenu: verŝajne temas pri iri, veni aŭ resti ie.

🖌️ Skribu per la fingro

Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.

远 yuǎn — malproksima
近 jìn — proksima
这 zhè — ĉi tiu
进 jìn — eniri

🔍 左 kaj 右 — konstruitaj laŭ la sama plano

左 (zuǒ, “maldekstra”) kaj 右 (yòu, “dekstra”) komenciĝas per preskaŭ la sama supra streko (malnova bildo de mano), sed finiĝas malsame: 左 havas 工 (“ilo”) malsupre, 右 havas 口 (“buŝo”). Oni ofte klarigas tion tiel: la maldekstra mano tenas ilon por labori, la dekstra mano helpas per la buŝo — simetria dividado inter la du manoj, ne hazarda simileco sed intenca kontrasta konstruo.

🏛️ De kie venas la strekoj: 忘 (forgesi)

Multaj ĉinaj signoj estas kunmetoj de pli malgrandaj signoj, ĉiu kun sia propra bildo kaj historio. Malkunmetu ĉi tiun:

亡
perdita, malaperinta
+
心
koro
=
忘
wàng — forgesi
忘 kunigas 亡 (“perdita, malaperinta”) kun 心 (“koro”): io, kio malaperis el la koro — jen forgeso. Bona vorto por memori ĝuste en la leciono, kie oni facile perdas la vojon: ne 忘u la turnon post la sekva stratangulo!