Unua leciono · elparola gvidilo

Vortoj kiuj Portas Forton

Kvar klasikaj ĉinaj proverboj pri klopodo kaj sukceso, kaj unu poemeto pri sopiro — ĉiu vorto aparte klarigita, kiel sonponto inter Esperanto kaj la mandarena elparolo. Ĉion vi povas aŭskulti en du rapidoj: 🔊 normale aŭ 🐢 lante.

🈶 4 proverboj 📜 1 klasika poemo 🔤 vortodisigo por ĉiu frazero 🎵 5 kantoj de IA · 🔊 du rapidoj

🔊 La sonponto: de Esperanto al la mandarena

Antaŭ la proverboj mem, du aferoj faras la mandarenan elparolon aparte defia por esperantisto: la kvar tonoj (la muzika alto de ĉiu silabo ŝanĝas la vorton mem) kaj tri familioj de siblaj konsonantoj, kiuj en Esperanto estas nur unu sono ĉiu, sed en la mandarena disiĝas laŭ la pozicio de la lango.

1: ā

ebena kaj alta, kiel longe tenata muzika noto

千 qiān — “mil”

2: á

suprenira, kiel kiam oni demandas “Ĉu?”

人 rén — “homo”

3: ǎ

malsupren-supren, kurba kaj iom hezitema

水 shuǐ — “akvo”

4: à

subite falanta, mallonga kaj forta, kiel ordono

下 xià — “sub”

Koloroj de la tonoj en la pinjino sube: 1 ā 2 á 3 ǎ 4 à

Kaj se vi volas ankaŭ gesti dum vi kantas aŭ ripetas laŭte: 1: → (mano rekta) 2: ↗ (mano leviĝas) 3: ↘↗ (mano falas, poste leviĝas) 4: ↘ (mano falas forte)

🖐️ La tono en la mano: dum vi kantas aŭ voĉe ripetas, spegulu la tonon per mano-movo en la aero. La korpo memoras tion, kion la orelo sole ne ĉiam kaptas — precipe la malfacilan 3an tonon (kiu falas kaj poste leviĝas) kontraŭ la 2a (kiu nur leviĝas). Provu tuj ĉe Proverbo 4 sube: ĉiu vorto havas sian geston skribitan apud la klarigo.

🎧 Se la sono ne ĉiam kongruas kun la skribita tono: ĉiu 🔊/🐢/🎤 sono en ĉi tiu paĝo estas generata rekte de la retumilo mem (ne homa registraĵo), kaj tio kelkfoje kaŭzas surprizojn. Unue, la 3a tono (ǎ) preskaŭ neniam plene "falas-leviĝas" en flua parolo — nur izolite aŭ antaŭ paŭzo. Normale ĝi sonas kiel mallonga, malalta, iom falanta tono (la t.n. "duona 3a tono"), kio facile similas al la 4a al nesperta oreloj: tial 有 (yǒu) povas soni preskaŭ kiel yòu, kvankam la skribita tono estas ĝusta. Due, kelkaj signoj havas pli ol unu eblan elparolon (ili estas "plursonaj"), kaj la sinteza voĉo foje elektas la malpli atendatan — tio povas ŝanĝi eĉ la tonon de izolita vorto. Se iu specifa vorto konstante sonas malsame ol la skribita pinjino, tio pli verŝajne estas kaprico de la sinteza voĉo ol eraro en la teksto — fidu unue la skribitan pinjinon kaj la kolorojn.

TONŜANĜOJ: en la parolata ĉina, iuj tonoj aŭtomate ŝanĝiĝas:

一 yī “unu” → yì (4a tono) antaŭ la tonoj 1, 2 kaj 3; → yí (2a) antaŭ la 4a; izolita aŭ emfazata ĝi restas yī. En Proverbo 1: 一分钟 = yì fēnzhōng (la detala klarigo sekvas tuj sube).
不 bù “ne” → bú antaŭ la 4a tono.
Tono 3 + tono 3 → tono 2 + tono 3: 你好 nǐ hǎo elparoliĝas ní hǎo.

La skribata pinjino ĉiam montras la vortaran formon — 你好 = nǐ hǎo — sed la koloroj montras la veran sonon: ní hǎo. Silaboj kun tonŝanĝo portas punktitan substrekon.

🔢 La kameleono 一 (yī), detale: la vortara formo estas ĉiam yī — tiel ĝi restas kiam ĝi staras sola, en kalkulado citile (一、二、三…) aŭ kun emfazo. Sed en flua parolo ĝi preskaŭ ĉiam adaptiĝas al tio, kio sekvas:

antaŭ la 1a, 2a kaj 3a tonoj → yì: 一杯 yì bēi · 一年 yì nián · 一点 yì diǎn
antaŭ la 4a tono → yí: 一样 yí yàng

Kaj se la sekva silabo estas neŭtrala? Ne rigardu nur la tuj sekvan silabon — rigardu la sekvan silabon, kiu vere havas tonon. La plej ofta kazo: 一个. La klasifilo 个 havas vortaran 4an tonon (gè), sed en tiu ĉi esprimo ĝi kutime elparoliĝas neŭtrale (ge, sen tono) — kaj tial la tuta esprimo sonas yí ge . Ne faru el tio novan ĝeneralan regulon pri neŭtralaj silaboj: simple memorigu 一个 = yí ge kiel unu, tre oftan esprimon.

Ĉi tiuj ne estas kazoj de neŭtrala silabo — ĉiu havas normalan tonhavan silabon post 一: 一下 yí xià (xià estas unu silabo, plene 4a tono) · 一会儿 yí huìr (huì estas 4a; la 儿 ne estas aparta tona silabo) · 一点儿 yì diǎnr (diǎn estas 3a; 儿 denove ŝanĝas nenion) · 一些 yì xiē (xiē estas 1a).

✏️ Rapida ekzerco — kiel sonas la 一?

一杯 — yī / yí / yì bēi?
一年 — yī / yí / yì nián?
一点 — yī / yí / yì diǎn?
一样 — yī / yí / yì yàng?
一个 — yī / yí / yì ge?

Montri la respondojn

1. yì bēi (bēi 1a) · 2. yì nián (nián 2a) · 3. yì diǎn (diǎn 3a) · 4. yí yàng (yàng 4a!) · 5. yí ge (一个 — la tre ofta esprimo; ge estas neŭtrala).

Resumo: baza formo yī → en parolo yì antaŭ la 1a/2a/3a, yí antaŭ la 4a; se la tuj sekva silabo estas neŭtrala, rigardu la sekvan tonhavan silabon — kaj 一个 = yí ge simple memoriĝu kiel tutaĵo.

Dentaj / alveolaraj — langopinto ĉe la malsupraj dentoj

zafrikato “ts” en unu momento, tute sen elspiro post ĝi足 zú, “piedo”

csama “ts”, sed kun forta elspiro post la sono此 cǐ, “ĉi tio”

sproksima al la Esperanta s, sed kun la langopinto pli antaŭen, ĉe la dentoj思 sī, “sopiri”

Retrofleksaj — la langopinto kurbiĝas supren al la palato; la lipoj iom rondiĝas

zhkiel la Esperanta ĉ, sed kun la tuta langopinto returnita malantaŭen之 zhī, poseda “de”

chsame returnita ĉ, plus klara elspiro — la plej “forta” el la kvar穿 chuān, “trapiki”

shkiel ŝ, sed kun la lango kurbita supren, ne plata水 shuǐ, “akvo”

rvoĉa kaj returnita — inter ĵ kaj la angla r人 rén, “homo”

Palataj — tre antaŭaj, kun larĝa buŝo, kvazaŭ komencanta rideton

jafrikato ĉe la palato, mallarĝa kaj sen elspiro — kiel “ĝ” tute sen voĉo, aŭ ĉ sen elspiro, sed tre antaŭe君 jūn, “sinjoro (formale)”

qsama loko kiel j, sed kun forta elspiro — kiel ĉ, sed multe pli antaŭe千 qiān, “mil”

xkiel ŝ, sed tre antaŭa kaj sibla, kun larĝaj (ne rondigitaj) lipoj心 xīn, “koro”

La ŝlosilo de la lipoj: la retrofleksan familion (zh, ch, sh, r) akompanas rondigitaj lipoj; la palatan familion (j, q, x) akompanas larĝa buŝo, kvazaŭ por rideto. Se vi ĝustigas nur la lipojn, la lango ofte sekvas aŭtomate!

Samaj sonoj — Esperanto jam havas ilin!

ĉ → chtute sama sono — nur redonu ĝin kun la langopinto returnita pli malantaŭen (retrofleksa)吃 chī, “manĝi”

ŝ → shtute sama sono, ankaŭ kun la langopinto returnita书 shū, “libro”

c → ctute sama “ts”-afrikato, tute senŝanĝe擦 cā, “froti”

Plej proksimaj al ĝ — Esperanto ne havas ĝuste ĉi tiun sonon

≈ĝ → jkiel ĝ, sed sen voĉa vibrado (kvazaŭ flustrata) kaj tre antaŭe en la buŝo家 jiā, “hejmo”

≈ĝ → zhankaŭ proksima, sed pli malantaŭa — kiel ĉ, sed sen elspiro kaj sen voĉo知 zhī, “scii”

Resumo por esperantistoj: vi jam preskaŭ posedas ĉ, ŝ kaj c — nur aldonu iom pli da “returno” de la langopinto ĉe ĉ/ŝ. Mankas nur trejni j kaj zh (ambaŭ proksimaj al ĝ, sed sen la voĉa vibrado de la gorĝo) kaj x (proksima al ŝ, sed kun la lango reta kaj antaŭa, ne kurba). La Esperanta ĵ simple ne ekzistas en la mandarena.

Speciala kazo — ü: post j/q/x/y, la litero “u” fakte sonas kiel ü (lango en la pozicio de i, sed lipoj rondaj kiel u). En 于 yú (“ĉe / de”, en Proverbo 4) tio estas tre klara. Kiam tiu silabo estas parolata rapide aŭ malforte, la lipoj ofte rezignas la rondecon, kaj yú aŭdiĝas preskaŭ kiel simpla “i” — tio estas normala fonetika glitado, ne eraro de via orelo! Grave: ĉi tiu regulo dependas nur de la antaŭa konsonanto (j, q, x aŭ y) — neniam de la tono. Ĝi validas same en la 1a, 2a, 3a kaj 4a tonoj: ekz. 君 jūn (“sinjoro”, ĉi-supre en la palata familio) havas la saman ü-sonon kiel yú, kvankam ĝi estas 1a tono — tial ĝia “u” ankaŭ tiras al “i”. (Ekster j/q/x/y, la litero “u” post aliaj konsonantoj — kiel en chūn — restas normala “u”, kutime kun antaŭa “w”-simila glitsono: vidu la sekvan rimarkon.)

La "un" post aliaj konsonantoj — kiel 春 chūn: kiam "un" sekvas konsonanton, kiu ne estas j/q/x/y (ekz. ch, zh, sh, d, t, n, l, g, k, h...), ĝi sonas ne kiel pura "un", sed proksimume "wen" — kun mallonga "u/ŭ"-glitsono antaŭ la "en". Do chūn efektive sonas proksimume kiel "ĉŭen" (kun la ĉ pli returnita kaj kun klara elspiro, kiel ĉiu "ch"): via aŭdo estis ĝusta! Resumo por la du kazoj de "u" en ĉi tiu leciono: post j/q/x/y → ü (tirita al "i", en ĉiu tono); post ĉiuj aliaj konsonantoj en "un" → "wen"-simila (kiel en chūn). La litero sola "u" ne diras al vi, kiun el la du — nur la antaŭa konsonanto tion decidas.

Ora regulo pri la spiro: la konsonantoj skribitaj per unu litero (b, d, g, z, zh, j) estas senspiraj — apenaŭ eliras aero post ili. Tiuj kun dua litero aŭ h (p, t, k, c, ch, q) estas aspiritaj — post ili eliras klara ekspiro, kvazaŭ eta eksplodo. Kaj plej bele: kelkaj el ĉi tiuj vortoj mem priskribas agon, kiu spiras — jen la plej facila maniero por ne forgesi ilin.

Kial senspiraj konsonantoj (kiel j en 君) ofte "sonas voĉaj" (kiel ĝ) al ni: Esperanto kaj la portugala distingas siajn konsonantojn ĉefe per voĉo (ĉu la gorĝo vibras: b/p, d/t, g/k, ĝ/ĉ) — ne per spiro. La mandarena tute ne uzas voĉan distingon ĉe ĉi tiuj paroj: b/p, d/t, g/k, j/q kaj zh/ch ĉiuj estas senvoĉaj, kaj la sola diferenco estas spiro (senspira/aspirita). Kiam nia orelo, kutimita al la voĉa distingo, aŭdas senspiran kaj senvoĉan sonon kiel la "j" en 君, ĝi serĉas la plej similan konatan sonon — kaj ofte tio estas la voĉa versio (ĝ). Tial 君 (jūn) tiel nature sonas kiel "ĝin": ne eraro de la orelo, sed atendebla home trans-lingva iluzio, ĉar nia lingvo simple ne uzas la trajton (spiro), kiun la mandarena uzas por distingi.

La spiro mem estas la signifo — memorhelpaj vortoj

chforta, returnita elspiro — la plej “eksploda” el ĉiuj吹 chuī, “blovi” — mem blovata vorto!

pseka eksplodo ĉe la lipoj啪 pā, “frapbruo” — kiel mana frapo

trapida elspiro tuj post la langopinto吐 tǔ (3a) “kraĉi” / tù (4a) “vomi”

kmalglata elspiro el la gorĝo咳嗽 késòu, “tusi”

cfajna, daŭra elspiro post la “ts”擦 cā, “froti, skrapi”

qakra, rapida elspiro, tre antaŭe en la buŝo切 qiē, “tranĉi”

Kaj sh/x? ili ne havas senspiran ĝemelon (ne estas teknike “aspiritaj”), sed ilia aero ĉiam fluas daŭre kaj mole, neniam eksplode: 睡 shuì “dormi” (mola, daŭra spiro de dormanto) kaj 吸 xī “aspiri, suĉi” (la sono mem de la enspirado).

-n kontraŭ -ng — la nefinita “g”: ambaŭ estas nazaj finaĵoj, sed la lango haltas en malsama loko. Ĉe -n, la langopinto tuŝas la suprajn dentojn. Ĉe -ng, la langopinto restas malsupre ripozanta, kaj estas la radiko de la lango, kiu leviĝas malantaŭen — ĝuste kvazaŭ vi preparas diri “g” de “gato”, sed neniam ĝin eldiras; la aero simple daŭrigas sian vojon tra la nazo. Aŭskultu la kontraston jam en Proverbo 1: 分 fēn kaj 年 nián finiĝas per -n (pinto ĉe la dentoj), dum 钟 zhōng kaj 功 gōng finiĝas per -ng (radiko levita, pinto ripozanta) — kvar nazaj sonoj en unu sola frazo!

💪 Kvar proverboj pri klopodo

Ĉiu karto montras la signojn, la pinjinon (kolorigitan laŭ la tonoj), laŭvortan kaj liberan tradukon, la vortodisigon (ĉiu vorto aparte) kaj konkretan elparolan fokuson. La butono 🎵 Kanto ludas la veran kanton — filmeton faritan per IA; 🔊 Parolu kaj 🐢 Lante uzas la parolsintezon de via retumilo, kaj la lanta rapido disigas klare la tonojn. La 🔊-butonoj ludas seninterrompe: la sono ripetiĝas ĝis vi re-klakas la saman butonon (⏹) aŭ startigas alian sonon.

Proverbo 1 el 4

台上一分钟，台下十年功

tái shàng yī fēnzhōng, tái xià shí nián gōng

LaŭvorteSur la scenejo, unu minuto — sub la scenejo, dek jaroj da laboro.

SencoĈiu ŝajne facila atingo kaŝas jarojn da nevidita ekzercado.

🗣️ Ĉi tie aŭdiĝas la tonŝanĝo de yī: antaŭ fēn (1a tono) ĝi fariĝas yì, falanta — aŭskultu la falon en la 🐢 lanta aŭdio. Kaj zorgu pri la retroflekso shì/shí kontraŭ la kvara, falanta tono de xià.

↻ ripetu laŭte 3×

🎵 台上一分钟，台下十年功

Intro

（古筝，轻轻地）

Verse 1

一分钟，一分钟

yī fēn zhōng, yī fēn zhōng

Un minuto, un minuto

台上一分钟

tái shàng yī fēn zhōng

Un minuto sur la sceno

一年又一年

yī nián yòu yī nián

Jaron post jaro

一年又一年

yī nián yòu yī nián

Jaron post jaro

Verse 2

十年功，十年功

shí nián gōng, shí nián gōng

Dek jaroj da laboro, dek jaroj da laboro

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

一天又一天

yī tiān yòu yī tiān

Tagon post tago

一天又一天

yī tiān yòu yī tiān

Tagon post tago

Chorus

台上一分钟

tái shàng yī fēn zhōng

Un minuto sur la sceno

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

台上一分钟

tái shàng yī fēn zhōng

Un minuto sur la sceno

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

Verse 3

不怕苦，不怕难

bú pà kǔ, bú pà nán

Ne timu la penon, ne timu la malfacilaĵon

一天又一天

yī tiān yòu yī tiān

Tagon post tago

不怕苦，不怕难

bú pà kǔ, bú pà nán

Ne timu la penon, ne timu la malfacilaĵon

一年又一年

yī nián yòu yī nián

Jaron post jaro

Chorus

台上一分钟

tái shàng yī fēn zhōng

Un minuto sur la sceno

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

台上一分钟

tái shàng yī fēn zhōng

Un minuto sur la sceno

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

Outro

台上一分钟……

tái shàng yī fēn zhōng……

Un minuto sur la sceno……

台下十年功

tái xià shí nián gōng

Dek jaroj da laboro sub la sceno

（慢慢地，轻轻地）

Vortoj unuope 台 tái — scenejo, podio 上 shàng — sur, supre 下 xià — sub, malsupre 一 yī — unu 分钟 fēn zhōng — minuto 年 nián — jaro 又 yòu — ree, poste → 一年又一年 = jaron post jaro 十 shí — dek 功 gōng — merita laboro, lerteco 天 tiān — tago, ĉielo 不 bú — ne 怕 pà — timi 苦 kǔ — amara, peno, sufero 难 nán — malfacila

Proverbo 2 el 4

世上无难事，只怕有心人

shìshàng wú nánshì, zhǐ pà yǒuxīnrén

LaŭvorteEn la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj — oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron.

SencoNenio estas vere malfacila por tiu, kiu agas kun plena koro.

🗣️ Du malsamaj "ŝ-similaj" familioj en unu frazo: la retrofleksa zhǐ (lipoj rondaj) kontraŭ la palata xīn (buŝo larĝa) — la perfekta minimala paro.

↻ ripetu laŭte 3×

🎵 世上无难事，只怕有心人

Intro

（钢琴，温柔地）

Verse 1

世上事，难不难？

shì shàng shì, nán bù nán?

La aferoj de la mondo, ĉu ili estas malfacilaj?

世上事，难不难？

shì shàng shì, nán bù nán?

La aferoj de la mondo, ĉu ili estas malfacilaj?

有心人，有心人

yǒu xīn rén, yǒu xīn rén

Homo kun decidema koro, homo kun decidema koro

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Nur timas la homon kun decidema koro

Chorus

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

Verse 2

一件事，用心做

yī jiàn shì, yòng xīn zuò

Unu aferon, faru ĝin kun la tuta koro

一件事，用心做

yī jiàn shì, yòng xīn zuò

Unu aferon, faru ĝin kun la tuta koro

有心人，有心人

yǒu xīn rén, yǒu xīn rén

Homo kun decidema koro, homo kun decidema koro

不怕世上难

bú pà shì shàng nán

Ne timu la malfacilaĵojn de la mondo

Chorus

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

Bridge

有心……有心……

yǒu xīn…… yǒu xīn……

Kun koro…… kun koro……

有心人……

yǒu xīn rén……

Homo kun decidema koro……

有心……有心……

yǒu xīn…… yǒu xīn……

Kun koro…… kun koro……

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Nur timas la homon kun decidema koro

Chorus

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

世上无难事

shì shàng wú nán shì

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

Outro

世上无难事……

shì shàng wú nán shì……

En la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj……

只怕有心人

zhǐ pà yǒu xīn rén

Oni nur timas tiun, kiu havas decideman koron

（轻轻地）

Vortoj unuope 世 shì — mondo, epoko 上 shàng — sur, supre → 世上 = en la mondo 无 wú — ne ekzistas (manko) 难 nán — malfacila 事 shì — afero, faro 只 zhǐ — nur 怕 pà — timi 有 yǒu — havi, ekzisti 心 xīn — koro 人 rén — homo → 有心人 = homo kun decidema koro 件 jiàn — mezurvorto por aferoj 用 yòng — uzi → 用心 = uzi la koron = zorge, sincere 做 zuò — fari 不 bú — ne

Proverbo 3 el 4

滴水穿石

dī shuǐ chuān shí

LaŭvorteGutanta akvo traboras la ŝtonon.

SencoEta sed konstanta klopodo fine venkas eĉ la plej malmolan defion.

Vortoj unuope 滴 dī — guto / guti 水 shuǐ — akvo 穿 chuān — trabori, penetri 石 shí — ŝtono ✳ ekzistas ankaŭ la klasika ordo 水滴石穿

🗣️ Tri retrofleksoj inter kvar silaboj — shuǐ, chuān, shí — perfekta ekzerco por trejni la kurbitan langon. Rimarku ankaŭ la tonan kontraston: dī (1a, ebena) tuj antaŭ shuǐ (3a, kurba).

↻ ripetu laŭte 3×

🎵 滴水穿石

Intro

（水滴声，滴答滴答）

Verse 1

一滴水，一滴水

yī dī shuǐ, yī dī shuǐ

Unu guto da akvo, unu guto da akvo

一滴一滴水

yī dī yī dī shuǐ

Guto post guto da akvo

滴答，滴答

dī dā, dī dā

Plik, plak (la sono de gutado)

滴答，滴答

dī dā, dī dā

Plik, plak

Verse 2

一天又一天

yī tiān yòu yī tiān

Tagon post tago

一年又一年

yī nián yòu yī nián

Jaron post jaro

一滴水，一滴水

yī dī shuǐ, yī dī shuǐ

Unu guto da akvo, unu guto da akvo

滴答，滴答

dī dā, dī dā

Plik, plak

Chorus

滴水穿石

dī shuǐ chuān shí

Gutanta akvo traboras la ŝtonon

滴水穿石

dī shuǐ chuān shí

Gutanta akvo traboras la ŝtonon

水滴石穿

shuǐ dī shí chuān

Akvo gutante, ŝtonon traboras

水滴石穿

shuǐ dī shí chuān

Akvo gutante, ŝtonon traboras

Verse 3

小小的水滴

xiǎo xiǎo de shuǐ dī

La eta guteto

不怕大石头

bú pà dà shí tou

Ne timas la grandan ŝtonon

一天又一天

yī tiān yòu yī tiān

Tagon post tago

滴答，滴答

dī dā, dī dā

Plik, plak

Chorus

滴水穿石

dī shuǐ chuān shí

Gutanta akvo traboras la ŝtonon

滴水穿石

dī shuǐ chuān shí

Gutanta akvo traboras la ŝtonon

水滴石穿

shuǐ dī shí chuān

Akvo gutante, ŝtonon traboras

水滴石穿

shuǐ dī shí chuān

Akvo gutante, ŝtonon traboras

Outro

滴水……穿石……

dī shuǐ…… chuān shí……

Akvo gutante…… ŝtonon traborante……

（慢慢地）

Vortoj unuope 滴 dī — guto, guti 水 shuǐ — akvo 穿 chuān — trabori, penetri 石 shí — ŝtono 滴答 dī dā — onomatopeo de gutado (plik, plak) 又 yòu — ree, poste → 一天又一天 = tagon post tago 小 xiǎo — malgranda, eta 的 de — poseda/partikulo 不 bú — ne 怕 pà — timi 大 dà — granda 头 tou — kapo, fino → 石头 = ŝtono

Proverbo 4 el 4

千里之行，始于足下

qiān lǐ zhī xíng, shǐ yú zú xià

LaŭvorteVojo de mil li (ĉina mejlo) komenciĝas sub la piedoj.

SencoEĉ la plej granda entrepreno komenciĝas per unu malgranda paŝo. (El la Daŭdeĝino de Laozi.)

Vortoj unuope 千 qiān — mil 里 lǐ — lio, ĉina mejlo (≈ 500 m) 之 zhī — poseda “de” (klasika ĉino) 行 xíng — irado, vojaĝo 始 shǐ — komenciĝi 于 yú — ĉe, de (klasika prepozicio) 足 zú — piedo 下 xià — sub, malsupre

🗣️ La palata qiān (buŝo larĝa!), kaj la ü en yú — du el la plej instruaj sonoj de la tuta leciono. Per la 🐢 lanta aŭdio, aŭskultu kiel lǐ kaj shǐ (ambaŭ 3a, kurba) malsamas de la supreniraj xíng, yú, zú.

🎵 Kantogestoj: sekvu ĉiun vorton per mano-movo en la aero, laŭ ĝia tono — 千 qiān → · 里 lǐ ↘↗ · 之 zhī → · 行 xíng ↗ · 始 shǐ ↘↗ · 于 yú ↗ · 足 zú ↗ · 下 xià ↘. Kvar el la ok vortoj estas la malfacila 3a tono aŭ ĝia najbaro la 2a — perfekta ekzerco por la mano-orelo teamo.

↻ ripetu laŭte 3×

🎵 千里之行，始于足下

Intro

（古筝，悠扬地）

Verse 1

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

Verse 2

一步一步

yī bù yī bù

Paŝon post paŝo

往前走

wǎng qián zǒu

Iru antaŭen

一步一步

yī bù yī bù

Paŝon post paŝo

不停留

bù tíng liú

Sen halti

Chorus

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

Verse 3

不怕路远

bú pà lù yuǎn

Ne timu la longan vojon

不怕困难

bú pà kùn nán

Ne timu la malfacilaĵojn

只要坚持

zhǐ yào jiān chí

Nur necesas persisti

就能到达

jiù néng dào dá

Por atingi la celon

Chorus

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

千里之行

qiān lǐ zhī xíng

La vojaĝo de mil lioj

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

Outro

千里之行……

qiān lǐ zhī xíng……

La vojaĝo de mil lioj……

始于足下

shǐ yú zú xià

Komenciĝas sub la piedoj

（慢慢地，悠扬地）

Vortoj unuope 千 qiān — mil 里 lǐ — lio, ĉina mejlo (≈ 500 m) 之 zhī — poseda "de" (klasika ĉino) 行 xíng — irado, vojaĝo 始 shǐ — komenciĝi 于 yú — ĉe, de (klasika prepozicio) 足 zú — piedo 下 xià — sub, malsupre 步 bù — paŝo 往 wǎng — al, direkte al 前 qián — antaŭ, antaŭen 走 zǒu — iri, marŝi 停 tíng — halti 留 liú — resti → 停留 = halti, resti 路 lù — vojo 远 yuǎn — malproksima 困 kùn — malfacila → 困难 = malfacilaĵo 只 zhǐ — nur 要 yào — voli, necesi 坚持 jiān chí — persisti 就 jiù — tiam, do 能 néng — povi, kapabli 到 dào — atingi 达 dá — atingi → 到达 = atingi

📜 Bonuso: poemo pri sopiro

Kvarversa poemo (jueju) el la Tang-dinastio — mallonga, simetria, kaj bonega por plua ekzercado de la retrofleksaj kaj palataj sonoj en pli natura, kanteca ritmo.

相思 Xiāngsī — “Reciproka Sopiro”

de Wang Wei (王维), Tang-dinastio

红豆生南国， hóng dòu shēng nán guó, Ruĝaj fazeoloj kreskas en la suda lando,

春来发几枝。 chūn lái fā jǐ zhī. kiam venas la printempo, kiom da branĉoj elkreskas?

愿君多采撷， yuàn jūn duō cǎi xié, mi deziras, ke vi kolektu multajn el ili —

此物最相思。 cǐ wù zuì xiāng sī. ĉar el ĉiuj aĵoj ili plej bone esprimas sopiron.

🎵 相思 — "Reciproka Sopiro"

Verse 1

红豆生南国

hóng dòu shēng nán guó

Ruĝaj fazeoloj kreskas en la suda lando

春来发几枝

chūn lái fā jǐ zhī

Kiam venas la printempo, kiom da branĉoj elkreskas?

Verse 2

愿君多采撷

yuàn jūn duō cǎi xié

Mi deziras, ke vi pluku ilin abunde

此物最相思

cǐ wù zuì xiāng sī

Ĉar el ĉiuj aĵoj ili plej bone esprimas sopiron

Chorus

红豆生南国

hóng dòu shēng nán guó

Ruĝaj fazeoloj kreskas en la suda lando

春来发几枝

chūn lái fā jǐ zhī

Kiam venas la printempo, kiom da branĉoj elkreskas?

愿君多采撷

yuàn jūn duō cǎi xié

Mi deziras, ke vi pluku ilin abunde

此物最相思

cǐ wù zuì xiāng sī

Ĉar el ĉiuj aĵoj ili plej bone esprimas sopiron

Outro

此物……最相思……

cǐ wù…… zuì xiāng sī……

El ĉiuj aĵoj…… ili plej bone esprimas sopiron……

（温柔地，慢慢地）

Vortoj unuope 红豆 hóng dòu — ruĝa fazeolo, la "ama fabo" 生 shēng — kreski, naskiĝi 南 nán — suda 国 guó — lando 春 chūn — printempo 来 lái — veni 发 fā — ĵeti ŝosojn, elkreskigi 几 jǐ — kiom? kelkaj 枝 zhī — branĉo 愿 yuàn — deziri, voli 君 jūn — vi (ĝentile, al estimata persono) 多 duō — multaj(n), abunde 采 cǎi — pluki, kolekti 撷 xié — pluki (pokaze) 此 cǐ — tiu ĉi 物 wù — aĵo, objekto 最 zuì — plej 相思 xiāng sī — reciproka sopiro

Vortoj de la poemo 红豆 hóngdòu — ruĝa fazeolo, la “ama fabo” 生 shēng — kreski, naskiĝi 南 nán — suda 国 guó — lando 春 chūn — printempo 来 lái — veni 发 fā — ĵeti ŝosojn, elkreskigi 几 jǐ — kiom? kelkaj 枝 zhī — branĉo 愿 yuàn — deziri, voli 君 jūn — vi (ĝentile, al estimata persono) 多 duō — multaj(n) 采 cǎi — pluki, kolekti 撷 xié — pluki (pokaze) 此 cǐ — tiu ĉi 物 wù — aĵo, objekto 最 zuì — plej 相思 xiāngsī — reciproka sopiro

🗣️ Aŭskultu precipe shēng (retrofleksa) en la unua verso, kaj jūn / xié / xiāngsī (la palata familio) en la lasta duono — la sama sonparo, kiun vi jam trejnis en la proverboj.

🔁 Vortoj de forto — rapida ripeta ekzerco

Kvin oftaj vortoj el la sama tema mondo (klopodo, persisto, sukceso). Ĉiu vorto havas sian propran aŭdbutonon — ĝi ripetiĝas seninterrompe, ĝis re-klako.

加油

jiāyóu

laŭvorte “aldonu oleon” — kuraĝiga “Vi povas!”

努力

nǔlì

klopodi, klopodo

坚持

jiānchí

persisti, ne rezigni

成功

chénggōng

sukcesi, sukceso

梦想

mèngxiǎng

revo, celo de la koro

🔁 Ripeta rutino: por ĉiu vorto — aŭskultu ĝin per 🔊, poste per 🐢, kaj ripetu kun la voĉo; tiam parolu ĝin senhelpa laŭte trifoje, skribu ĝin unufoje kun la mano, kaj uzu ĝin en unu mallonga propra frazo.

✅ Kontrolu vin — elektu la ĝustan signon

📅 Nun reviziu kun spaca ripetado: anstataŭ nur reteni "morgaŭ kaj post 3 tagoj" en la kapo, la ilo Revizio memoras por vi — ĝi mem decidas, kiam remontri ĉiun el ĉi tiuj vortoj, laŭ tio, ĉu vi sciis ĝin. Ekiri →

🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo

Du niveloj: unu silabo por ĉiu konsonanto de la leciona tabelo (kaj la speciala ü), aŭ unu vorto — la kvin vortoj de forto, kun du tonoj kune, taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.

1 · Silaboj — la konsonantoj

2 · Vortoj — du silaboj kune

🧭 Kio sekvas? — la lernovojo

▶️Leciono 2 (praktika) jam pretas: Salutoj kaj Ĝentilaj Vortoj — la ĉiutaga bazo (saluti laŭ la horo, “kiel vi fartas?”, danki, pardonpeti, adiaŭi), kun la sama vortodisigo, la ĝemela aŭdio 🔊/🐢 kaj parol-ekzerco.

🧭La plano de la kurso: alterne unu lecionon kulturan (proverboj, kantoj — kiel tiu ĉi) kaj unu praktikan (la ĉiutago). Leciono 3 revenis al la kultura reĝimo (proverboj pri la familio); Leciono 6 estas praktika: la parencovortoj.

🌏Kruc-ligi la proverbojn al la Esperantaj ekvivalentoj en la Proverbara Kolekto (ekz. serĉu “guto” por 滴水穿石).

🃏Memorludo (kiel Afiksbingo) kun la vortoj de forto, por ripeta praktikado ludforme.

🎚️Ton-ekzerco: aŭdu du proksimajn silabojn (ekz. 四 sì kontraŭ 十 shí) kaj elektu, kiun vi aŭdis — minimalaj paroj por trejni la kvar tonojn orele.

🧩 Radika parenco: 心 (koro)

Kvar vortoj de ĉi tiu leciono mem kunhavas la saman internan pecon: 心 (xīn, “koro”). Ĝi aperas plene en 心 mem, kaj kunmetite en 怕 (pà, “timi” — koro flanke, kiel 忄), 思 (sī, “pensi, sopiri” — koro sube) kaj 愿 (yuàn, “deziri” — koro sube, en 愿君多采撷). En la ĉina, preskaŭ ĉiu vorto pri sento aŭ pensado havas ĉi tiun radikalon kaŝitan ie interne — bona signo por rekoni novajn vortojn poste en la kurso.

🖌️ Skribu per la fingro

Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj. Sub ĉiu signo troviĝas ankaŭ ĝia rakonto — de kie venas la streketoj — por ke la skribado kaj la memoro laboru kune.

心 xīn — koro

🏛️ Origino: 心 mem estas piktografo — bildo de koro kun ĝiaj kavoj. Ĝi ne estas kunmetaĵo, sed unu el la plej malnovaj bazaj signoj, kaj reaperas ene de multaj aliaj (kiel 忄 flanke en 怕, aŭ sube en 思, 想, 念...).

怕 pà — timi

🏛️ Origino: 忄 (koro) + 白 (bái, "blanka") = 怕. Kiam oni timas, la vizaĝo paliĝas — la koro mem "fariĝas blanka". La bildo de la timo estas skribita en la propra korpo.

思 sī — pensi, sopiri

🏛️ Origino (tradicia klarigo): la supra parto (nun simila al 田 "kampo") origine bildigis 囟 (la fontanelon/cerbon de bebo); sube staras 心 (koro). Tial "pensi" (思) kunigas cerbon kaj koron — la du lokoj, kie la ĉina tradicio lokis la penson.

🖼️ De bildo al signo

Multaj el la plej malnovaj ĉinaj signoj komenciĝis kiel simplaj bildoj de homoj kaj objektoj. Jen fama familio, kie ĉiu nova signo aldonas nur unu streketon al la antaŭa — kaj la signifo kreskas kune:

人

rén — homo

→ 个人, 人心

→

大

dà — granda

→ 大家

→

天

tiān — ĉielo

→ 今天, 天气

→

夫

fū — plenkreska viro

(ekz. 丈夫, edzo)

La logiko: 人 estas simpla homo (du kruroj, promenante). 大 estas la sama homo kun brakoj kaj kruroj etenditaj plej larĝe — ĉar io grandega bezonas multe da spaco. 天 estas 大 kun linio TRE super la kapo — tio, kio kovras eĉ la plej grandan homon: la ĉielo mem. Kaj 夫 estas 大 kun eta streko TRA la supro de la kapo, kiu bildigas pinglon tra la harligo — en antikva Ĉinio, plenkreskaj viroj kunligis la harojn kaj fiksis ilin per tia pinglo ĉe la plenkreskiĝa ceremonio, tial 夫 signifas “plenkreska viro”. Ne ĉiuj signoj havas tian klaran bildan logikon (multaj kombinas nur sonon kun signifo — vi vidos ekzemplojn en pli postaj lecionoj), sed ĉi tiu kvaropo estas klasika ekzemplo, kiun preskaŭ ĉiu ĉina lernanto renkontas frue.

Kaj jen tri pliaj etaj familioj — ĉiu ekde 大 aŭ de simila bazo, ĉiu kun sia propra streketo, kiu ŝanĝas ĉion:

大

dà — granda

→

犬

quǎn — hundo

(ekz. 忠犬, fidela hundo)

→

矢

shǐ — sago

(literatura vorto)

→

失

shī — perdi

→ 失望, seniluziiĝo

→

火

huǒ — fajro

→

炎

yán — flamo, brulumo

(du fajroj kune!)

Pli da streketoj, pli da signifoj: 犬 estas preskaŭ 大, sed kun eta streketo flanke — tradicie bildigante la voston aŭ kruron de la hundo (la ĉiutaga vorto estas 狗 gǒu, sed 犬 aperas en multaj kunmetaĵoj kaj nomoj). 矢 bildigas sagon (kapo, tenilo kaj plumoj) — kaj kiam la supra streko “forglitas” for de sia loko, la sago perdiĝas: jen 失, “perdi”. Kaj 炎 estas simple 火 “fajro” skribita dufoje, unu super la alia — du fajroj kune signifas pli intensan varmon: flamo, aŭ (en la korpo) brulumo/inflamo. La sama logiko de 人→大→天→夫 supre: aldonu, movu aŭ duobligu streketojn, kaj la signifo transformiĝas.