Kvar klasikaj ĉinaj proverboj pri klopodo kaj sukceso, kaj unu poemeto pri sopiro — ĉiu vorto aparte klarigita, kiel sonponto inter Esperanto kaj la mandarena elparolo. Ĉion vi povas aŭskulti en du rapidoj: 🔊 normale aŭ 🐢 lante.
🈶 4 proverboj📜 1 klasika poemo🔤 vortodisigo por ĉiu frazero🎵 5 kantoj de IA · 🔊 du rapidoj
🔊 La sonponto: de Esperanto al la mandarena
Antaŭ la proverboj mem, du aferoj faras la mandarenan elparolon aparte defia por esperantisto: la kvar tonoj (la muzika alto de ĉiu silabo ŝanĝas la vorton mem) kaj tri familioj de siblaj konsonantoj, kiuj en Esperanto estas nur unu sono ĉiu, sed en la mandarena disiĝas laŭ la pozicio de la lango.
1: ā
ebena kaj alta, kiel longe tenata muzika noto
千qiān — “mil”
2: á
suprenira, kiel kiam oni demandas “Ĉu?”
人rén — “homo”
3: ǎ
malsupren-supren, kurba kaj iom hezitema
水shuǐ — “akvo”
4: à
subite falanta, mallonga kaj forta, kiel ordono
下xià — “sub”
Koloroj de la tonoj en la pinjino sube:1 ā2 á3 ǎ4 à
Kaj se vi volas ankaŭ gesti dum vi kantas aŭ ripetas laŭte:1: → (mano rekta)2: ↗ (mano leviĝas)3: ↘↗ (mano falas, poste leviĝas)4: ↘ (mano falas forte)
🖐️ La tono en la mano: dum vi kantas aŭ voĉe ripetas, spegulu la tonon per mano-movo en la aero. La korpo memoras tion, kion la orelo sole ne ĉiam kaptas — precipe la malfacilan 3an tonon (kiu falas kaj poste leviĝas) kontraŭ la 2a (kiu nur leviĝas). Provu tuj ĉe Proverbo 4 sube: ĉiu vorto havas sian geston skribitan apud la klarigo.
TONŜANĜOJ: en la parolata ĉina, iuj tonoj aŭtomate ŝanĝiĝas:
一yī “unu” → yì (4a tono) antaŭ la tonoj 1, 2 kaj 3; → yí (2a) antaŭ la 4a. En Proverbo 1: 一分钟 = yìfēnzhōng.
La skribata pinjino ĉiam montras la vortaran formon — 你好 = nǐhǎo — sed la koloroj montras la veran sonon: níhǎo. Silaboj kun tonŝanĝo portas punktitan substrekon.
Dentaj / alveolaraj — langopinto ĉe la malsupraj dentoj
zafrikato “ts” en unu momento, tute sen elspiro post ĝi足 zú, “piedo”
csama “ts”, sed kun forta elspiro post la sono此 cǐ, “ĉi tio”
sproksima al la Esperanta s, sed kun la langopinto pli antaŭen, ĉe la dentoj思 sī, “sopiri”
Retrofleksaj — la langopinto kurbiĝas supren al la palato; la lipoj iom rondiĝas
zhkiel la Esperanta ĉ, sed kun la tuta langopinto returnita malantaŭen之 zhī, poseda “de”
chsame returnita ĉ, plus klara elspiro — la plej “forta” el la kvar穿 chuān, “trapiki”
shkiel ŝ, sed kun la lango kurbita supren, ne plata水 shuǐ, “akvo”
rvoĉa kaj returnita — inter ĵ kaj la angla r人 rén, “homo”
Palataj — tre antaŭaj, kun larĝa buŝo, kvazaŭ komencanta rideton
jafrikato ĉe la palato, mallarĝa kaj sen elspiro — kiel “ĝ” tute sen voĉo, aŭ ĉ sen elspiro, sed tre antaŭe君 jūn, “sinjoro (formale)”
qsama loko kiel j, sed kun forta elspiro — kiel ĉ, sed multe pli antaŭe千 qiān, “mil”
xkiel ŝ, sed tre antaŭa kaj sibla, kun larĝaj (ne rondigitaj) lipoj心 xīn, “koro”
La ŝlosilo de la lipoj: la retrofleksan familion (zh, ch, sh, r) akompanas rondigitaj lipoj; la palatan familion (j, q, x) akompanas larĝa buŝo, kvazaŭ por rideto. Se vi ĝustigas nur la lipojn, la lango ofte sekvas aŭtomate!
Samaj sonoj — Esperanto jam havas ilin!
ĉ → chtute sama sono — nur redonu ĝin kun la langopinto returnita pli malantaŭen (retrofleksa)吃 chī, “manĝi”
ŝ → shtute sama sono, ankaŭ kun la langopinto returnita书 shū, “libro”
c → ctute sama “ts”-afrikato, tute senŝanĝe擦 cā, “froti”
Plej proksimaj al ĝ — Esperanto ne havas ĝuste ĉi tiun sonon
≈ĝ → jkiel ĝ, sed sen voĉa vibrado (kvazaŭ flustrata) kaj tre antaŭe en la buŝo家 jiā, “hejmo”
≈ĝ → zhankaŭ proksima, sed pli malantaŭa — kiel ĉ, sed sen elspiro kaj sen voĉo知 zhī, “scii”
Resumo por esperantistoj: vi jam preskaŭ posedas ĉ, ŝ kaj c — nur aldonu iom pli da “returno” de la langopinto ĉe ĉ/ŝ. Mankas nur trejni j kaj zh (ambaŭ proksimaj al ĝ, sed sen la voĉa vibrado de la gorĝo) kaj x (proksima al ŝ, sed kun la lango reta kaj antaŭa, ne kurba). La Esperanta ĵ simple ne ekzistas en la mandarena.
Speciala kazo — ü: post j/q/x/y, la litero “u” fakte sonas kiel ü (lango en la pozicio de i, sed lipoj rondaj kiel u). En 于yú (“ĉe / de”, en Proverbo 4) tio estas tre klara. Kiam tiu silabo estas parolata rapide aŭ malforte, la lipoj ofte rezignas la rondecon, kaj yú aŭdiĝas preskaŭ kiel simpla “i” — tio estas normala fonetika glitado, ne eraro de via orelo!
Ora regulo pri la spiro: la konsonantoj skribitaj per unu litero (b, d, g, z, zh, j) estas senspiraj — apenaŭ eliras aero post ili. Tiuj kun dua litero aŭ h (p, t, k, c, ch, q) estas aspiritaj — post ili eliras klara ekspiro, kvazaŭ eta eksplodo. Kaj plej bele: kelkaj el ĉi tiuj vortoj mem priskribas agon, kiu spiras — jen la plej facila maniero por ne forgesi ilin.
La spiro mem estas la signifo — memorhelpaj vortoj
chforta, returnita elspiro — la plej “eksploda” el ĉiuj吹 chuī, “blovi” — mem blovata vorto!
pseka eksplodo ĉe la lipoj啪 pā, “frapbruo” — kiel mana frapo
trapida elspiro tuj post la langopinto吐 tǔ (3a) “kraĉi” / tù (4a) “vomi”
kmalglata elspiro el la gorĝo咳嗽 késòu, “tusi”
cfajna, daŭra elspiro post la “ts”擦 cā, “froti, skrapi”
qakra, rapida elspiro, tre antaŭe en la buŝo切 qiē, “tranĉi”
Kaj sh/x? ili ne havas senspiran ĝemelon (ne estas teknike “aspiritaj”), sed ilia aero ĉiam fluas daŭre kaj mole, neniam eksplode: 睡 shuì “dormi” (mola, daŭra spiro de dormanto) kaj 吸 xī “aspiri, suĉi” (la sono mem de la enspirado).
-n kontraŭ -ng — la nefinita “g”: ambaŭ estas nazaj finaĵoj, sed la lango haltas en malsama loko. Ĉe -n, la langopinto tuŝas la suprajn dentojn. Ĉe -ng, la langopinto restas malsupre ripozanta, kaj estas la radiko de la lango, kiu leviĝas malantaŭen — ĝuste kvazaŭ vi preparas diri “g” de “gato”, sed neniam ĝin eldiras; la aero simple daŭrigas sian vojon tra la nazo. Aŭskultu la kontraston jam en Proverbo 1: 分 fēn kaj 年 nián finiĝas per -n (pinto ĉe la dentoj), dum 钟 zhōng kaj 功 gōng finiĝas per -ng (radiko levita, pinto ripozanta) — kvar nazaj sonoj en unu sola frazo!
💪 Kvar proverboj pri klopodo
Ĉiu karto montras la signojn, la pinjinon (kolorigitan laŭ la tonoj), laŭvortan kaj liberan tradukon, la vortodisigon (ĉiu vorto aparte) kaj konkretan elparolan fokuson. La butono 🎵 Kanto ludas la veran kanton — filmeton faritan per IA; 🔊 Parolu kaj 🐢 Lante uzas la parolsintezon de via retumilo, kaj la lanta rapido disigas klare la tonojn.
Proverbo 1 el 4
台上一分钟，台下十年功
táishàngyīfēnzhōng, táixiàshíniángōng
LaŭvorteSur la scenejo, unu minuto — sub la scenejo, dek jaroj da laboro.
SencoĈiu ŝajne facila atingo kaŝas jarojn da nevidita ekzercado.
🗣️ Ĉi tie aŭdiĝas la tonŝanĝo de yī: antaŭ fēn (1a tono) ĝi fariĝas yì, falanta — aŭskultu la falon en la 🐢 lanta aŭdio. Kaj zorge pri la retrofleksa shì/shí kontraŭ la kvara, falanta tono de xià.
↻ ripetu laŭte 3×
Proverbo 2 el 4
世上无难事，只怕有心人
shìshàngwúnánshì, zhǐpàyǒuxīnrén
LaŭvorteEn la mondo ne ekzistas malfacilaj aferoj — oni nur timas mankon de decidema koro.
SencoNenio estas vere malfacila por tiu, kiu agas kun plena koro.
Vortoj unuope世shì — mondo, epoko上shàng — sur, supre → 世上 = en la mondo无wú — ne ekzistas (manko)难nán — malfacila事shì — afero, faro只zhǐ — nur怕pà — timi有yǒu — havi, ekzisti心xīn — koro人rén — homo → 有心人 = homo kun decidema koro
🗣️ Du malsamaj “ŝ-similaj” familioj en unu frazo: la retrofleksa zhǐ (lipoj rondaj) kontraŭ la palata xīn (buŝo larĝa) — la perfekta minimala paro.
↻ ripetu laŭte 3×
Proverbo 3 el 4
滴水穿石
dīshuǐchuānshí
LaŭvorteGutanta akvo traboras la ŝtonon.
SencoEta sed konstanta klopodo fine venkas eĉ la plej malmolan defion.
Vortoj unuope滴dī — guto / guti水shuǐ — akvo穿chuān — trabori, penetri石shí — ŝtono✳ ekzistas ankaŭ la klasika ordo 水滴石穿
🗣️ Tri retrofleksoj inter kvar silaboj — shuǐ, chuān, shí — perfekta ekzerco por trejni la kurbitan langon. Rimarku ankaŭ la tonan kontraston: dī (1a, ebena) tuj antaŭ shuǐ (3a, kurba).
↻ ripetu laŭte 3×
Proverbo 4 el 4
千里之行，始于足下
qiānlǐzhīxíng, shǐyúzúxià
LaŭvorteVojo de mil li (ĉina mejlo) komenciĝas sub la piedoj.
SencoEĉ la plej granda entrepreno komenciĝas per unu malgranda paŝo. (El la Daŭdeĝino de Laozi.)
🗣️ La palata qiān (buŝo larĝa!), kaj la ü en yú — du el la plej instruaj sonoj de la tuta leciono. Per la 🐢 lanta aŭdio, aŭskultu kiel lǐ kaj shǐ (ambaŭ 3a, kurba) malsamas de la supreniraj xíng, yú, zú.
🎵 Kantogestoj: sekvu ĉiun vorton per mano-movo en la aero, laŭ ĝia tono — 千 qiān → · 里 lǐ ↘↗ · 之 zhī → · 行 xíng ↗ · 始 shǐ ↘↗ · 于 yú ↗ · 足 zú ↗ · 下 xià ↘. Kvar el la ok vortoj estas la malfacila 3a tono aŭ ĝia najbaro la 2a — perfekta ekzerco por la mano-orelo teamo.
↻ ripetu laŭte 3×
📜 Bonuso: poemo pri sopiro
Kvarversa poemo (jueju) el la Tang-dinastio — mallonga, simetria, kaj bonega por plua ekzercado de la retrofleksaj kaj palataj sonoj en pli natura, kanteca ritmo.
相思Xiāngsī — “Reciproka Sopiro”
de Wang Wei (王维), Tang-dinastio
红豆生南国，hóngdòushēngnánguó,Ruĝaj fazeoloj kreskas en la suda lando,
春来发几枝。chūnláifājǐzhī.kiam venas la printempo, kiom da branĉoj elkreskas?
愿君多采撷，yuànjūnduōcǎixié,mi deziras, ke vi kolektu multajn el ili —
此物最相思。cǐwùzuìxiāngsī.ĉar el ĉiuj aĵoj ili plej bone esprimas sopiron.
Vortoj de la poemo红豆hóngdòu — ruĝa fazeolo, la “ama fabo”生shēng — kreski, naskiĝi南nán — suda国guó — lando春chūn — printempo来lái — veni发fā — ĵeti ŝosojn, elkreskigi几jǐ — kiom? kelkaj枝zhī — branĉo愿yuàn — deziri, voli君jūn — vi (ĝentile, al estimata persono)多duō — multaj(n)采cǎi — pluki, kolekti撷xié — pluki (pokaze)此cǐ — tiu ĉi物wù — aĵo, objekto最zuì — plej相思xiāngsī — reciproka sopiro
🗣️ Aŭskultu precipe shēng (retrofleksa) en la unua verso, kaj jūn / xié / xiāngsī (la palata familio) en la lasta duono — la sama sonparo, kiun vi jam trejnis en la proverboj.
🔁 Vortoj de forto — rapida ripeta ekzerco
Kvin oftaj vortoj el la sama tema mondo (klopodo, persisto, sukceso). Ĉiu vorto havas sian propran aŭdbutonon.
加油
jiāyóu
laŭvorte “aldonu oleon” — kuraĝiga “Vi povas!”
努力
nǔlì
klopodi, klopodo
坚持
jiānchí
persisti, ne rezigni
成功
chénggōng
sukcesi, sukceso
梦想
mèngxiǎng
revo, celo de la koro
🔁 Ripeta rutino: por ĉiu vorto — aŭskultu ĝin per 🔊, poste per 🐢, kaj ripetu kun la voĉo; tiam parolu ĝin senhelpa laŭte trifoje, skribu ĝin unufoje kun la mano, kaj uzu ĝin en unu mallonga propra frazo. Reviziu la saman kvinopon morgaŭ, kaj denove post tri tagoj (elprovita tekniko de interspacigita ripetado).
🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo
Du niveloj: unu silabo por ĉiu konsonanto de la leciona tabelo (kaj la speciala ü), aŭ unu vorto — la kvin vortoj de forto, kun du tonoj kune, taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.
1 · Silaboj — la konsonantoj
2 · Vortoj — du silaboj kune
🧭 Kio sekvas? — la lernovojo
▶️Leciono 2 (praktika) jam pretas:Salutoj kaj Ĝentilaj Vortoj — la ĉiutaga bazo (saluti laŭ la horo, “kiel vi fartas?”, danki, pardonpeti, adiaŭi), kun la sama vortodisigo, la ĝemela aŭdio 🔊/🐢 kaj parol-ekzerco.
🧭La plano de la kurso: alterne unu lecionon kulturan (proverboj, kantoj — kiel tiu ĉi) kaj unu praktikan (la ĉiutago). Leciono 3 revenis al la kultura reĝimo (proverboj pri la familio); Leciono 6 estas praktika: la parencovortoj.
🌏Kruc-ligi la proverbojn al la Esperantaj ekvivalentoj en la Proverbara Kolekto (ekz. serĉu “guto” por 滴水穿石).
🃏Memorludo (kiel Afiksbingo) kun la vortoj de forto, por ripeta praktikado ludforme.
🎚️Ton-ekzerco: aŭdu du proksimajn silabojn (ekz. 四sì kontraŭ 十shí) kaj elektu, kiun vi aŭdis — minimalaj paroj por trejni la kvar tonojn orele.
🧩 Radika parenco: 心 (koro)
Kvar vortoj de ĉi tiu leciono mem kunhavas la saman internan pecon: 心 (xīn, “koro”). Ĝi aperas plene en 心 mem, kaj kunmetite en 怕 (pà, “timi” — koro flanke, kiel 忄), 思 (sī, “pensi, sopiri” — koro sube) kaj 愿 (yuàn, “deziri” — koro sube, en 愿君多采撷). En la ĉina, preskaŭ ĉiu vorto pri sento aŭ pensado havas ĉi tiun radikalon kaŝitan ie interne — bona signo por rekoni novajn vortojn poste en la kurso.
🖌️ Skribu per la fingro
Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.
心xīn — koro
怕pà — timi
思sī — pensi, sopiri
🖼️ De bildo al signo
Multaj el la plej malnovaj ĉinaj signoj komenciĝis kiel simplaj bildoj de homoj kaj objektoj. Jen fama familio, kie ĉiu nova signo aldonas nur unu streketon al la antaŭa — kaj la signifo kreskas kune:
人
rén — homo
→ 个人, 人心
→
大
dà — granda
→ 大家
→
天
tiān — ĉielo
→ 今天, 天气
→
夫
fū — plenkreska viro
(ekz. 丈夫, edzo)
La logiko: 人 estas simpla homo (du kruroj, promenante). 大 estas la sama homo kun brakoj kaj kruroj etenditaj plej larĝe — ĉar io grandega bezonas multe da spaco. 天 estas 大 kun linio TRE super la kapo — tio, kio kovras eĉ la plej grandan homon: la ĉielo mem. Kaj 夫 estas 大 kun eta streko TRA la supro de la kapo, kiu bildigas pinglon tra la harligo — en antikva Ĉinio, plenkreskaj viroj kunligis la harojn kaj fiksis ilin per tia pinglo ĉe la plenkreskiĝa ceremonio, tial 夫 signifas “plenkreska viro”. Ne ĉiuj signoj havas tian klaran bildan logikon (multaj kombinas nur sonon kun signifo — vi vidos ekzemplojn en pli postaj lecionoj), sed ĉi tiu kvaropo estas klasika ekzemplo, kiun preskaŭ ĉiu ĉina lernanto renkontas frue.
Kaj jen tri pliaj etaj familioj — ĉiu ekde 大 aŭ de simila bazo, ĉiu kun sia propra streketo, kiu ŝanĝas ĉion:
大
dà — granda
→
犬
quǎn — hundo
(ekz. 忠犬, fidela hundo)
→
矢
shǐ — sago
(literatura vorto)
→
失
shī — perdi
→ 失望, seniluziiĝo
→
火
huǒ — fajro
→
炎
yán — flamo, brulumo
(du fajroj kune!)
Pli da streketoj, pli da signifoj: 犬 estas preskaŭ 大, sed kun eta streketo flanke — tradicie bildigante la voston aŭ kruron de la hundo (la ĉiutaga vorto estas 狗 gǒu, sed 犬 aperas en multaj kunmetaĵoj kaj nomoj). 矢 bildigas sagon (kapo, tenilo kaj plumoj) — kaj kiam la supra streko “forglitas” for de sia loko, la sago perdiĝas: jen 失, “perdi”. Kaj 炎 estas simple 火 “fajro” skribita dufoje, unu super la alia — du fajroj kune signifas pli intensan varmon: flamo, aŭ (en la korpo) brulumo/inflamo. La sama logiko de 人→大→天→夫 supre: aldonu, movu aŭ duobligu streketojn, kaj la signifo transformiĝas.
🏛️ De kie venas la strekoj: 怕 (timi)
Multaj ĉinaj signoj estas kunmetoj de pli malgrandaj signoj, ĉiu kun sia propra bildo kaj historio. Malkunmetu ĉi tiun:
忄
xīn — koro
+
白
bái — blanka
=
怕
pà — timi
怕 kunigas 忄 (la flanka formo de 心, “koro”) kun 白 (“blanka”): kiam oni timas, la vizaĝo paliĝas — la koro mem “fariĝas blanka”. La bildo de la timo estas skribita en la propra korpo.