La ok radikoj, kiujn vi portas ekde la tripa leciono — 家父母儿女兄弟 — nun kreskas al la tuta sistemo. En Esperanto ni diras simple frato kaj avo; la ĉina ĉiam diras pli: kiel aĝa li aŭ ŝi estas, kaj el kiu flanko de la familio. Tiu ĉi leciono donas al vi la dek du kernajn parencovortojn, du novajn sonojn (la elspirajn parojn d/t · b/p · g/k — la d de 弟弟! — kaj la rondan vokalon ü), dialogon pri nombri la familion — kaj du memkontrolajn kvizojn.
Kvar generacioj, unu rigardo. Legu la mapon de supre malsupren: avoj, gepatroj, gefratoj, gefiloj — kaj rimarku, kion la ĉina ĉiam aldonas: la flankon ĉe la avoj, la aĝon ĉe la gefratoj.
Avolaro
爷爷·奶奶 — patra flanko 外公·外婆 — patrina flanko
Gepatroj
爸爸·妈妈 — ĉiutagaj 父亲·母亲 — formalaj
Gefratoj
哥哥·弟弟 — laŭ aĝo 姐姐·妹妹 — laŭ aĝo
Gefiloj
儿子 — filo 女儿 — filino
Koloroj de la tonoj sube:1 ā2 á3 ǎ4 à◦ neŭtrala
LA ŜLOSILO DE LA TUTA LECIONO — DU AKSOJ: Esperanto havas unu vorton por ĉiu parenco (frato, avo); la ĉina havas dudemandojn: ĉu pli aĝa aŭ pli juna (哥哥 aŭ 弟弟)? ĉu de la patro aŭ de la patrino (爷爷 aŭ 外公)? Diru al ĉino “mi havas fraton”, kaj la unua demando estos: 哥哥还是弟弟？ — “pliaĝa aŭ pli juna?”.
Rememoro pri la tonŝanĝoj: 3a + 3a → 2a + 3a — hodiaŭ kaŝita en la dialogo: 有几口人 = yǒujǐkǒu elparoliĝas yóujíkǒu! Kaj la reguloj de 不 kaj 一 revenas: 一个 = yígè, sed 不跟 restas bùgēn (la 1a tono ne ŝanĝas ĝin). Silaboj kun tonŝanĝo portas punktitan substrekon.
👨👩👧 Gepatroj kaj gefiloj
La vortoj por la plej proksimaj familianoj — kaj ilia duobla vesto: unu por la hejmo, unu por la papero.
Vorto 1 el 12
爸爸 · 妈妈
bàba · māma
SencoPaĉjo · panjo — la vortoj de la hejmo.
Vortoj unuope爸bà — patro (la radiko sola)妈mā — patrino (la radiko sola)爸妈bàmā — “gepatroj”, mallongige kaj varme
🗣️ Duobligita silabo + neŭtrala tono — ĝuste la skemo de 谢谢 kaj 拜拜 el Leciono 2! Kaj la sonoj mem estas bebo-vortoj, preskaŭ universale: ba-ba, ma-ma. La ĉina simple skribis ilin per signoj.
↻ la unuaj vortoj de ĉiu homo
Vorto 2 el 12
父亲 · 母亲
fùqīn · mǔqīn
SencoPatro · patrino — la formalaj vortoj.
Vortoj unuope父fù — patro (radiko el Leciono 3!)母mǔ — patrino (radiko el Leciono 3!)亲qīn — propra, kara; parenco → 远亲 “malproksima parenco” el la proverbo de Leciono 3!父母fùmǔ — gepatroj, formale kaj kompakte
👔 Kiam kiu? 爸爸/妈妈 en la buŝo kaj kun infanoj; 父亲/母亲 en skribo, dokumentoj kaj solena parolo. La sama duoblo kiun Esperanto faras per paĉjo/panjo kontraŭ patro/patrino.
↻ hejme kaj surpapere
Vorto 3 el 12
儿子 · 女儿
érzi · nǚ'ér
SencoFilo · filino.
Vortoj unuope儿ér — filo; infano (radiko el Leciono 3)女nǚ — filino; ino — kun la nova vokalo ü!子zi — filo; sufikso ofte neŭtrala (kiel en 样子 “aspekto”)
✒️ Rigardu la pinjinon de 女儿: nǚ'ér — kun apostrofo, ĝuste kiel wǎn'ān el Leciono 2! Regulo: kiam silabo komenciĝanta per vokalo (a, o, e) sekvas alian silabon, la apostrofo montras la limon. La buŝo de ü atendas vin en la sonponto sube.
↻ filo kaj filino
🧑🤝🧑 Fratoj kaj fratinoj — la aĝo decidas
Jen la koro de la sistemo: la ĉina ne havas vorton “frato” sen aĝo. Vi ĉiam diras ĉu la pli aĝan, ĉu la pli junan — kaj tio ŝanĝas eĉ la konduton inter gefratoj.
Vortoj 4–5 el 12
哥哥 · 弟弟
gēge · dìdi
SencoPliaĝa frato · pli juna frato.
Vortoj unuope哥gē — pliaĝa frato弟dì — pli juna frato (radiko el Leciono 3!)
🌏 Eĉ inter ĝemeloj la unue naskita estas 哥哥 kaj la alia 弟弟 — por ĉiam. La aĝo ne estas informo; ĝi estas parto de la nomo mem. La pli juna alparolas la pli aĝan per la vorto, ne per la nomo.
↻ unu aĝa, unu juna
Vortoj 6–7 el 12
姐姐 · 妹妹
jiějie · mèimei
SencoPliaĝa fratino · pli juna fratino.
Vortoj unuope姐jiě — pliaĝa fratino妹mèi — pli juna fratino
🗣️ Kvin el la dek du vortoj de tiu ĉi leciono estas duobligitaj kun neŭtrala tono — gēge, dìdi, jiějie, mèimei — kaj ankaŭ bàba, māma, yéye, nǎinai! Notu tamen: la unua silabo konservas sian tonon (jiě restas 3-a) — la neŭtrala tono falas nur sur la duan, la eĥon.
↻ kvar frat(in)oj en unu paro
Vortoj 8–9 el 12
兄弟 · 姐妹
xiōngdì · jiěmèi
SencoFratoj · fratinoj — la ĝeneralaj vortoj, sen aĝo.
Vortoj unuope兄xiōng — pliaĝa frato (radiko el Leciono 3!)兄弟 — la paro = “fratoj ĝenerale”; ankaŭ figura: “kamaradoj”姐妹 — “fratinoj ĝenerale”
🔗 Kiam aĝo ne gravas, la paro kovras ambaŭ flankojn: pliaĝa + juna = ĉiuj. Kaj vi rekonas 兄弟 rekte el la proverbo de Leciono 3: 兄弟同心，其利断金! Esperanto faras la samaĵon per la prefikso ge-: gefratoj = fratoj kaj fratinoj kune.
↻ la ombrelaj paroj
👴👵 La avoj — kaj la flanko decidas
Ĉe la avoj aperas la dua akso: la ĉina distingas, ĉu ili estas la gepatroj de via patro aŭ de via patrino. Kvar vortoj, kvar personoj.
🌏 Ĝentileca perlo: ankaŭ nekonatojn! Maljunan viron surstrate oni ĝentile alparolas 爷爷, maljunan virinon 奶奶 — same kiel en Esperanto “aveto” portas varmecon. La vortoj estas familiaj, ne nur biologiaj.
↻ la patra flanko
Vortoj 12 el 12
外公 · 外婆
wàigōng · wàipó
SencoAvino · avo — de la patrina flanko (avo + avino).
🌏 Kial “ekstera”? Tradicie la filino edziniĝis “for”, en la familion de la edzo — do ŝiaj gepatroj estis la “ekstera” branĉo. La vorto konservas tiun malnovan mondbildon. (En norda Ĉinio la patrinflankaj avoj estas ankaŭ 姥姥lǎolao kaj 姥爷.)
↻ la patrina flanko
🔑 Regulo por memori: ĉe la gefratoj la aĝo decidas (哥哥/弟弟), ĉe la avoj la flanko (爷爷/外公). Gepatrojn kaj gefilojn la ĉino lasas simplaj — la sistemo precizigas ĝuste tie, kie la familia vivo plej gravas.
Jen la sono, kiun la radiko 弟 kunportis de Leciono 3: la d de 弟弟dìdi tute ne estas la sonora d de Esperanto! En la mandarena la paroj d/t, b/p, g/k ne disiĝas per voĉo, sed per elspiro — vi jam renkontis tiun leĝon en Leciono 1 (z kontraŭ c, j kontraŭ q, zh kontraŭ ch); jen ĝia plej familia apero: ses el la dek du parencovortoj komenciĝas per d, b aŭ g.
Sen elspiro — fermu silente, malfermu milde
dsensonora kaj milde; al esperantisto ĝi sonas io inter d kaj t弟弟 dì·di, “pli juna frato”
bla lipoj fermiĝas kaj malfermiĝas sen ia puŝo da aero爸爸 bà·ba, “patro”
gla langa dorso tuŝas la palaton kaj silente liberigas哥哥 gē·ge · 外公 wài·gōng
Kun forta elspiro — la fermo malfermiĝas per bloveto
tsama loko kiel d, sed post la malfermo venas klara bloveto da aero同 tóng, “kune” (Leciono 3)
pla lipoj malfermiĝas kun elspiro — kiel por estingi kandelon怕 pà, “timi”
kla plej malantaŭa el la tri — sono el la gorĝo, kun bloveto空 kōng (de 天空 “ĉielo”)
MINIMUMAJ PAROJ — la sama silabo, nur la elspiro ŝanĝiĝas (🔊):
爸bà “paĉjo” ↔ 怕pà “timi”
肚子dùzi “ventro” ↔ 兔子tùzi “kuniklo”
公gōng (de 外公) ↔ 空kōng (de 天空 “ĉielo”)
Truko: tenu folieton da papero antaŭ la buŝo — ĉe pà, tù, kōng ĝi klare moviĝas; ĉe bà, dù, gōng ĝi apenaŭ tremas. Vi eĉ ne bezonas la orelojn!
🎁 Bonuso — la tria perfidulo, la h: la h de 和hé “kaj” (ĝi aperas en nia dialogo sube!) kaj de 你好 ne estas la milda Esperanta h — ĝi estas la forta frota ĥ, kiel en ĥoro kaj eĥo. Do hé diriĝas preskaŭ “ĥé”, kun raŭka froto en la gorĝo. Se ĝi raspas — ĝuste ĝin vi trafis!
🔊 Sonponto: la ronda vokalo ü
La radiko 女nǚ kunportas la solan vokalon, kiun Esperanto ne havas: ü. Ĝi tamen estas sekreta jam konata sono — sekreto: i kun rondaj lipoj.
KIEL FARI Ü: diru longan iiii… — kaj tenu la langon tie, sed rondigu la lipojn kvazaŭ por u. La lingvo ne moviĝas; nur la lipoj fermiĝas al rondo. Ĝi estas ĝuste la germana ü kaj la franca “u” de tu.
你
nǐ
vi — lipoj larĝaj
女
nǚ
filino — lipoj rondaj!
于
yú
je (el Leciono 1)
去
qù
iri — “u” post q fakte estas ü
君
jūn
sinjoro (el Leciono 1)
👂 Minimuma paro:你nǐ kontraŭ 女nǚ — vi kontraŭ filino, la tuta diferenco estas la lipoj! Aŭskultu ilin unu post la alia per 🐢. Kaj atentu la skriban sekreton: post j, q, x kaj y la “u” ĉiam estas ü — 去qù, 君jūn, 于yú — la punktoj de ü simple ne skribiĝas.
💬 Dialogo — kiom da homoj en via familio?
La plej klasika familia interparolo de la ĉina lernolibro: nombri la familion, demandi pri gefratoj kaj avoj. Aŭskultu ĝin tute, poste ludu la du roloj mem.
📖 Antaŭ la dialogo: Legu ĉi tiujn helpvortojn kaj provu memori ilin antaŭ ol legi la dialogon. Kiam vi renkontos ilin en la interparolo, vi jam rekonos ilin!
🔁 La dek du vortoj — rapida ripeta tabelo
La tuta sistemo en dek du pecetoj. Refaru la ripetan rutinon: aŭskultu ĉiun per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo, kaj diru la fluon de via propra familio.
爸爸
bàba
paĉjo, patro
妈妈
māma
panjo, patrino
哥哥
gēge
pliaĝa frato
弟弟
dìdi
pli juna frato
姐姐
jiějie
pliaĝa fratino
妹妹
mèimei
pli juna fratino
儿子
érzi
filo
女儿
nǚ'ér
filino
爷爷
yéye
avo (patra flanko)
奶奶
nǎinai
avino (patra flanko)
外公
wàigōng
avo (patrina flanko)
外婆
wàipó
avino (patrina flanko)
🔁 Ripeta rutino: aŭskultu ĉiun vorton per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo, poste laŭte trifoje — kaj fine priskribu vian propran familion per la dek du vortoj. Refaru la dekduopon morgaŭ kaj post tri tagoj, ĝuste kiel en la antaŭaj lecionoj.
🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo
Du niveloj: unu silabo — la radikoj de la parencovortoj, kun speciala atento al la nova ü — aŭ tuta vorto el la dekduo, taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la ü kaj la tonoj ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.
1 · Radikoj — la silaboj de la familio
2 · Vortoj — la dek du parencovortoj
🧩 Memkontrolo — la oreloj kaj la mapo
Du kvizoj por fiksi la sistemon. Unue la oreloj: aŭskultu la vorton kaj elektu la ĝustan signon — la elektoj testas ĝuste la aĝon kaj la flankon. Poste la mapo: kiu familiano estas “la patro de via patrino”? Erari estas permesate — ankaŭ la malĝustaj elektoj ion instruas.
1 · 🎧 Aŭskultu kaj elektu la familianon
2 · 🧭 Kiu estas kiu? — la mapo de la familio
🧭 La lernovojo — kulturo ↔ praktiko
La ĉina kurso alternas laŭplane: unu lecionon kulturan (proverboj, poemoj, kantoj — la koro) kaj unu praktikan (vortoj por la ĉiutago — la manoj). La radikoj de Leciono 3 kreskis; nun la kultura reĝimo revenas.
✅Leciono 1 · Kulturo — “Vortoj kiuj Portas Forton”: kvar proverboj pri klopodo, poemo de Wang Wei kaj kvin kantoj. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 2 · Praktiko — “Salutoj kaj Ĝentilaj Vortoj”. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 3 · Kulturo — “Vortoj kiuj Ligas la Familion”: kvar proverboj pri la familio kaj la poemo 游子吟. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 6 · Praktiko — “Vortoj kiuj Diras Aĝon kaj Flankon”: la dek du parencovortoj, la vokalo ü kaj la dialogo 几口人 (tiu ĉi paĝo).
✅Leciono 5 · Kulturo — “Vortoj kiuj Nutras la Vivon”: kvar proverboj pri la manĝo, la poemo 悯农 kaj la dek radikoj de la tablo. ▶ iru al ĝi
✅Leciono 7 · Praktiko — “Nombroj kaj Klasifikiloj — la Gramatiko de la Restoracio”: la nombroj 0–99, la kvin klasifikiloj, la sonponto s/ŝ kaj 多少钱. ▶ iru al ĝi
⏳Kaj plue — la plej oftaj verboj, nomoj de lokoj, aĉetado… ĉiam alternante kulturo ↔ praktiko.
🌏Kruc-ligo al Esperanto: la prefikso ge- faras ĝuste tion, kion faras 兄弟 kaj 姐妹 — gefratoj = fratoj kaj fratinoj kune, sen aĝo, sen flanko. Serĉu “frato” en la Proverbara Kolekto.
🧩 Radika parenco: 女 (virino)
Ĉiuj kvar familiaj vortoj pri virinaj parencoj kunhavas la saman radikalon 女 (nǚ, “virino”): 妈妈 (māma, “panjo”), 姐姐 (jiějie, “pliaĝa fratino”), 妹妹 (mèimei, “malpliaĝa fratino”) kaj 奶奶 (nǎinai, “avino”). Kiam vi vidos novan familian vorton kun 女 ĉe la maldekstro, vi jam scios: verŝajne temas pri virina parenco.
🖌️ Skribu per la fingro
Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.
妈mā — panjo (en 妈妈)
姐jiě — fratino, pli aĝa
妹mèi — fratino, malpli aĝa
奶nǎi — avino (en 奶奶)
🔍 Ne konfuzu: 儿 kaj 几
儿 (ér, la sufikso por “infano/filo”, kiel en 儿子) kaj 几 (jǐ, “kiom, kelkaj”, kiel en 几口人) aspektas preskaŭ same — nur eta diferenco en la kurbo malsupre. Sed ili havas nenian komunan devenon: 儿 devenas de malnova bildo de infano kun granda kapo, dum 几 devenas de bildo de malgranda tableto — pura hazarda simileco. Bona regulo por distingi: se sekvas nombro aŭ demando pri kvanto, temas pri 几; se temas pri infano aŭ familia sufikso, temas pri 儿.
🏛️ De kie venas la strekoj: 好 (bona)
Multaj ĉinaj signoj estas kunmetoj de pli malgrandaj signoj, ĉiu kun sia propra bildo kaj historio. Malkunmetu ĉi tiun:
女
virino
+
子
infano
=
好
hǎo — bona
Vi konas 好 ekde Leciono 2 (你好!) — sed rigardu ĝian konstruon: 女 (“virino”) apud 子 (“infano”). Virino kun infano — bildo de familia kompletiĝo — signifas simple “bona”. Neniu leciono pli taŭgas por fine malkovri, de kie venas tiu ĉiutaga vorto.