Oka leciono · praktika — la pronomoj, la pluralo kaj la posedo
La Pronomoj — Mi, Vi kaj la Tri Ĝemeloj Tā
En la sepa leciono vi renkontis la amikojn; nun venas la vortoj por paroli pri ili. La ĉina pronomaro estas malgranda kaj lerta: 我你他她它 kovras mi-vi-li-ŝi-ĝi — sed kun sekreto, kiun Esperanto ne havas: li, ŝi kaj ĝi ĉiuj sonas egale (tā), kaj la diferenco vivas nur en la skribo. La pluralon faras unu sola silabo, 们men; la posedon unu sola vorteto, 的de — kiun vi jam renkontis kiel la plej oftan signon de la lingvo. Kaj kiel deserto: la ĉina havas du “ni” — unu kun vi, unu sen vi.
Kvar kartoj resumas la tutan sistemon. Legu de supre malsupren: la unua persono, la dua (kun sia ĝentila ĝemelo), la tria (kun siaj tri ĝemeloj!) — kaj la du ŝlosiloj, kiuj ĉion malfermas: 们 por pluraligi, 的 por posedi.
1-a persono
我 wǒ — mi 我们 wǒmen — ni 咱们 zánmen — ni kun vi!
2-a persono
你 nǐ — vi 您 nín — Vi (ĝentile) 你们 nǐmen — vi (pluraj)
3-a persono
他 tā — li · 她 tā — ŝi 它 tā — ĝi (aĵoj) 他们 tāmen — ili
La du ŝlosiloj
们 men — pluraligilo: X → ili- grupo 的 de — posedigilo: 我的 → mia
Koloroj de la tonoj:1 ā2 á3 ǎ4 à◦ neŭtrala
LA ŜLOSILO DE LA TUTA LECIONO — TĀ, TĀ, TĀ: Esperanto distingas li·ŝi·ĝi per la sono; la ĉina distingas ilin nur per la skribo: 他 (homo kun la radiko de homo), 她 (kun la radiko de virino 女 — la ü-vorto de la kvara leciono!), 它 (kun la radiko de aĵo). En la buŝo, ĉiuj estas tā. Do aŭdante “tā shì wǒ de péngyou” vi neniam scias ĉu li aŭ ŝi — kaj tion la aŭskultanto komprenas el la kunteksto, ĝuste kiel ĉe la frato-demando 哥哥 aŭ 弟弟 en la kvara leciono. La ĉina lingvo simple ne ĝenas pri genro.
🔑 Rememoro pri la tonŝanĝo: hodiaŭ ĝi kaŝas sin en la plej utila eta frazo de la mondo: 我也wǒyě “ankaŭ mi” — du 3-aj tonoj kune → wó yě! Same 你也 = ní yě “ankaŭ vi”. La malnova regulo de 你好 kaj 五口人, nun en la pronomoj. Kaj 一 revenas en 一起: yì qǐ.
🙋 La unua kaj dua personoj — mi kaj vi
La pronomoj de la parolanto kaj la aŭskultanto — plus la ĝentila ĝemelo, kiun vi jam uzas ekde la salutoj.
Pronomo 1 el 10
我
wǒ
SencoMi — la parolanto. La unua vorto, kiun ĉiu infano lernas.
🖐️ La signo 我 origine pentris manon tenantan lancon — “mi estas tiu, kiu tenas”. Rigardu la maldekstran flankon: la hoko estas la mano. Kaj la sono: silabo nuda, sen konsonanto — la w estas nur rondiĝo de la lipoj por u: la sonponto sube traktas ĝin!
↻ mi, ni, mia
Pronomoj 2–3 el 10
你 · 您
nǐ · nín
SencoVi — ĉiutaga · Vi — formala kaj ĝentila (la “ci/vi” inversigite de Esperanto!).
🎩 您 estas 你 kun la koro心 sube — “vi, kiun mi portas en la koro”: tiel la skribo pentras la ĝentilecon. Uzu ĝin al gastigantoj, aĝuloj, klientoj; inter amikoj ĝi distancigus. Kaj atentu: 您 ne pluraliĝas — al grupo da estimataj homoj oni diras 您几位nín jǐ wèi “vi (kiom da) sidlokoj” — la klasifikilo de la sesa leciono!
↻ la parolata kaj la kora
👥 La tria persono — la ĝemeloj tā kaj la pluralo 们
Jen la koro de la leciono: tri signoj por unu sono, kaj unu silabo kiu ĉion pluraligas — eĉ la amikojn de la sepa leciono.
Pronomoj 4–6 el 10
他 · 她 · 它
tā · tā · tā
SencoLi · ŝi · ĝi — tri vizaĝoj de unu sola sono.
Kunmetaĵoj他的tāde — lia她的tāde — ŝia它的tāde — ĝia
✒️ Rigardu la maldekstrajn radikojn: 亻 (homo) en 他, 女 (virino — la nǚ de la kvara leciono!) en 她 — kaj 它? Ĝi origine pentris serpenton: ĉio, kio estas nek homo-viro nek homo-virino. La 她 kun la virina radiko naskiĝis nur en la 1910-aj jaroj, inspirate de la okcidentaj lingvoj! (Kaj traserĉu la kanton de la sepa leciono: 他叫汪伦… en la poemo la amiko estas li.)
↻ tri vizaĝoj, unu sono
Pronomoj 7–10 el 10
们
men — la pluraliga silabo
SencoX + 们 = la grupo de X: ni, vi (pluraj), ili — kaj ĉiaj homgrupoj.
Ekzemploj我们wǒmen — ni你们nǐmen — vi (pluraj)他们tāmen — ili (viroj aŭ miksitaj)她们tāmen — ili (nur virinoj)朋友们péngyoumen — geamikoj (la radiko de la sepa leciono!)孩子们háizimen — infanoj
👥 们 estas senpeza (neŭtrala tono) kaj laboras nur por homoj: amikoj, infanoj, lernantoj — sed oni ne diras *ĉevaloj-men! Aĵojn kaj bestojn oni pluraligas per nombro + klasifikilo, kiel en la sesa leciono: 三杯茶 “tri tasoj da teo”. Kaj la sola sono, kiu malkaŝas ĉu “ni”, “vi” aŭ “ili”, estas la unua silabo: wǒ-men, nǐ-men, tā-men — la orelo do aŭskultas la komencojn!
↻ la homgrupo-farilo
🎁 LA BONUSO-PERLO — du “ni”: 咱们 kontraŭ 我们: Esperanto havas unu ni; la ĉina havas du. 咱们zánmen signifas “ni, inkluzive vin, kiu aŭskultas” — la ni de la komuna ago; 我们 estas “ni sen vi” — la ni de mia grupo, parolata al eksterulo. Do “ni iru (vi ankaŭ)!” estas 咱们走！zánmen zǒu — kun 走 “iri” el la proverbo de la kvina leciono kaj la plata z de la sonponto sube. Al gastiganto: 咱们一起学！zánmen yìqǐ xué! “ni kune lernu (vi kaj mi)!”
🔑 La posedo — la magia vorteto 的
“Mia”, “via”, “lia” — la ĉina ne havas ilin kiel apartajn vortojn. Ĝi havas unu vorteton, kiu gluiĝas post ĉio: 的de — la plej ofta signo de la tuta lingvo, kiun vi jam renkontis en la kanto de la tria leciono. Formulo: posedanto + 的 + aĵo.
La ŝlosilo mem
的
de — senpeza, senkolora, ĉie-esta
SencoLa posedo-kunligilo: X + 的 = “de X”, “X-a”.
La tuta pronomaro en posedo我的茶wǒdechá — mia teo你的书nǐdeshū — via libro他的朋友tādepéngyou — lia amiko我们的家wǒmendejiā — nia hejmo (家 el L3!)
🔗 Esperanto uzas la finaĵon -a: mi → mi-a. La ĉina uzas la vorteton de: wǒ de. Kaj ĝi laboras por ĉio, ne nur pronomoj: 我的书wǒ de shū “mia libro”, 老师的书lǎoshī de shū “la libro de la instruisto”, 中国的茶Zhōngguó de chá “teo de Ĉinio”. Unu vorteto por tuta gramatika klaso — la plej produktiva silabo, kiun vi renkontis en la tuta kurso.
↻ la plej ofta vorto de la lingvo
La sekreto — kiam 的 malaperas
我妈 · 你家 · 我哥
wǒmā · nǐjiā · wǒgē
SencoMia panjo · via hejmo · mia pliaĝa frato — sen 的!
La reguloĉe familianoj la 的 falas: 我妈妈wǒmāma “mia panjo”, 他姐姐tājiějie “lia fratino” (L6!)ĉe proksimaj ligoj ankaŭ: 我家wǒjiā “mia hejmo”, 我们学校wǒmenxuéxiào “nia lernejo”Vi jam scias ĝin! 你家有几口人？nǐjiāyǒujǐkǒurén — la unua frazo de la kvara leciono, sen 的
❤️ Kial? Ĉar la familio estas tro proksima por posedo: oni ne “posedas” sian panjon per gramatika ilo. La falo de 的 estas karesnomo en si mem — la lingvo karesas ĝuste tie, kie la koro sidas. (Cetere: 妈妈māma kaj 我的妈妈wǒdemāma ambaŭ ĝustas; la dua nur pli emfazas “la MIA”.)
↻ posedo tro kora por vorteto
❓ LA DEMANDO PRI POSEDO — 谁的？ (shéi de? “kies?”) Se 的de faras “mia”, kiu faras “kies”? Simpla: 谁shéi “kiu” (la demandvorto de la poemo 悯农! — oni ankaŭ povas diri shuí) + 的: 谁的茶？shéi de chá? “kies teo?” . Kaj la respondo estas la posedo-formulo mem: 我的！wǒ de! “la mia!”. La tuta maŝino de la posedo — demando kaj respondo — per du vortetoj.
🔊 Sonponto 7: la nudaj silaboj — kiam la vokalo komenciĝas sola
Kvin el la dek pronomoj de hodiaŭ komenciĝas per neniu konsonanto: 我wǒ, 也yě, 一… ĝis nun vi ilin legis senpense — sed jen la skriba regulo, kiu ilin kuntenas: silabo, kiu komenciĝas per i aŭ u, skribiĝas kun y aŭ w antaŭe. Kaj revenas la plata z — nun en 咱们.
w kaj y — ne konsonantoj, sed lipoj kaj lango pretaj por la vokalo
w-la w ne “elparoliĝas” — la lipoj simple rondiĝas por u kaj la voĉo komenciĝas. Silabo nuda, mola, ronda我 wǒ “mi” · 五 wǔ “kvin” (L6)
y-sama rakonto kun i: la lango altiĝas, la voĉo komenciĝas tie — neniu “j”-froto kiel en la Esperanta jes一 yī “unu” (L7) · 也 yě “ankaŭ” (hodiaŭ!)
yu-kaj la tria: yu estas la nuda ü — la ronda vokalo de la kvara leciono, sola en silabo于 yú “je” (L1)
la plata z revenas — nun en 咱
zla dentoj fermiĝas milde kaj la aero fajfas inter ili — la senvoĉa ĝemelo de la Esperanta z; jam konata el la unua leciono咱 zán “ni (inkluziva)”
zánz + án: komenciĝu per la plata frot-z kaj lasu la 2-an tonon supreniri laŭ la tuta silabo咱们 zánmen “ni, kun vi”
MINIMUMA PARO — la tono kaj la mano decidas (🔊):
他tā “li/ŝi/ĝi” ↔ 踏tà “paŝi-danci” (el 踏歌, la poemo de la sepa leciono!)
你nǐ “vi” ↔ 您nín “Vi (ĝentile)”
咱们zánmen “ni kun vi” ↔ 怎么zěnme “kiel?”
La skriba regulo por memori: nuda vokalo ĉe silabokomenco neniam skribiĝas nuda — ne uǒ sed wǒ, ne ě sed yě, ne ū sed yú. (Kaj inverse: silaboj kiel de, men, tā kun alia vokalo bezonas neniun.) La vertikala streko en w kaj y estas “ŝirmilo”: ĝi ŝirmas la komenciĝantan vokalon.
🎁 Bonuso — kiel la ĉino demandas “kiu?”:谁 legiĝas shéi aŭ shuí — du legitaj formoj de la sama vorto (la dua, shuí, estas la klasika kaj poezia: 谁知盘中餐!). Ambaŭ ĝustas: shéi en la ĉiutaga parolo, shuí en la formala kaj poezia. Aŭskultu ambaŭ kaj elektu vian favoraton — la kurso uzas shéi en la parolo kaj respektas shuí en la poemoj.
💬 Dialogo — kiu estas kiu?
Du geamikoj rigardas foton kune — la klasika sceno, kiu elŝutas ĉiujn pronomojn de la leciono: kiu estas li, kiu estas ŝi, kies fratino, kaj kion ni ĉiuj faras kune. Aŭskultu ĝin tute, poste ludu la du roloj mem.
📖 Antaŭ la dialogo: Legu ĉi tiujn helpvortojn kaj provu memori ilin antaŭ ol legi la dialogon. Kiam vi renkontos ilin en la interparolo, vi jam rekonos ilin!
🔁 La dek pronomoj — rapida ripeta tabelo
La tuta sistemo en dek du pecetoj. Refaru la ripetan rutinon: aŭskultu ĉiun per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo — kaj poste prezentu vian propran familian foton per la pronomoj.
我
wǒ
mi
我们
wǒmen
ni (sen vi)
你
nǐ
vi
您
nín
Vi — ĝentile
你们
nǐmen
vi (pluraj)
他
tā
li
她
tā
ŝi — sama sono!
它
tā
ĝi — aĵoj kaj bestoj
他们
tāmen
ili
咱们
zánmen
ni — kun vi!
我的
wǒde
mia
谁的？
shéide
kies?
🔁 Ripeta rutino: aŭskultu ĉiun vorton per 🔊 kaj 🐢, ripetu kun la voĉo, poste laŭte trifoje — kaj fine priskribu realan foton: “kiu li? kiu ŝi? kies panjo?”. Notu ke 他/她/它 restas neapartigeblaj por la orelo: ĝuste tio estas la ekzerco — lasu la kuntekston decidi. Refaru la dekduopon morgaŭ kaj post tri tagoj, kiel ĉiam.
🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo
Du niveloj: unu silabo — la pronomoj mem kaj iliaj ŝlosiloj, kun speciala atento al la nudaj silaboj wǒ/yě kaj la paro nín/nǐ — aŭ paro da silaboj (posedo kaj pluralo), taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj kaj la nuanco w/z ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.
1 · Silaboj — la pronomoj kaj la ŝlosiloj
2 · Paroj — posedo kaj pluralo
🧩 Memkontrolo — la oreloj kaj la skribo
Du kvizoj por fiksi la sistemon. Unue la oreloj: aŭskultu kaj elektu — ĉiuj kaptiloj sonas preskaŭ egale, la diferenco loĝas en la unua silabo (w-/n-/t-/z-!) aŭ en la tono (nín/nǐ). Poste la skribo: “la fratino de li” aŭ “la fratino de ŝi”? — jen kie la tri ĝemeloj tā montras siajn vizaĝojn. Erari estas permesate.
1 · 🎧 Aŭskultu kaj elektu la pronomon
2 · ✒️ Kiu skribiĝas kiel? — la ĝemeloj tā
🧭 La lernovojo — kulturo ↔ praktiko
La ĉina kurso alternas laŭplane: unu lecionon kulturan kaj unu praktikan. La pronomoj fermis la gramatikan kernan; nun la kultura reĝimo revenas — kaj ĝia temo kuŝas jam en la lasta linio de nia dialogo: 咱们一起学中文！
✅Leciono 1 · Kulturo — “Vortoj kiuj Portas Forton”. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 2 · Praktiko — salutoj kaj ĝentilaj vortoj. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 3 · Kulturo — “Vortoj kiuj Ligas la Familion” kaj 游子吟. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 6 · Praktiko — la dek du parencovortoj kaj la vokalo ü. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 5 · Kulturo — “Vortoj kiuj Nutras la Vivon” kaj 悯农. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 7 · Praktiko — nombroj kaj klasifikiloj ĉe la restoracio. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 8 · Kulturo — “Vortoj kiuj Kunigas la Amikojn” kaj 赠汪伦. ↤ revenu al ĝi
✅Leciono 9 · Praktiko — “La Pronomoj: Mi, Vi kaj la Tri Ĝemeloj Tā”: 我你您他她它, la pluralo 们, la posedo 的 kaj la inkluziva 咱们 (tiu ĉi paĝo).
✅Leciono 10 · Kulturo — “Vortoj kiuj Malfermas la Vojon”: la proverboj de la lernado (活到老学到老, 温故知新…) kaj la poemo 长歌行. ▶ iru al ĝi
✅Leciono 11 · Praktiko — “Kie? Kien? — Demandi la Vojon”: 来去, 在哪儿？, la kompaso 东南西北 kaj la r-vosto 儿. ▶ iru al ĝi
🌏Kruc-ligo al Esperanto: metu la du pronomarojn flank-al-flanke — mi·vi·li·ŝi·ĝi·ni·ili kontraŭ 我·你·他·她·它·我们·他们. Esperanto distingas per la sono kaj egalas en la skribo; la ĉina inverse! Kaj serĉu “mi” en la Proverbara Kolekto — Zamenhof diris pri la memo pluron da saĝaĵoj.
🧩 Radika parenco kaj escepto: 亻 kontraŭ 女
你 (nǐ), 他 (tā) kaj 们 (men, la multnombra sufikso) ĉiuj portas 亻 (la mallongigita formo de 人, “homo”) — logike, ĉar temas pri homoj. Sed rigardu 她 (tā, “ŝi”): sama elparolo kiel 他, sed la 亻 fariĝis 女 (“virino”) — la skribo mem markas la genron, kvankam la sono restas identa. Kaj 我 (wǒ, “mi”) rompas ĉion: ĝi devenas de malnova bildo de armilo, kaj havas nek 亻 nek 女. Bona memorigo, ke ne ĉiu regulo estas absoluta — sed kiam ĝi validas, ĝi vere helpas.
🖌️ Skribu per la fingro (provo)
Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.
你nǐ — vi
他tā — li
她tā — ŝi
🧪 Eksperimenta funkcio (nur en ĉi tiu leciono, por provo) — bazita sur la biblioteko HanziWriter.