Tria leciono · kultura mergiĝo — familio, fideleco, dankemo

Vortoj kiuj Ligas la Familion

Revenas la kultura reĝimo! La familio estas la koro de la ĉina kulturo — la filia respekto (孝 xiào) estas ĝia plej profunda radiko. Kvar klasikaj proverboj pri la hejma harmonio, la gepatroj, la fratoj kaj eĉ la najbaroj — kaj la plej fama filia poemo de ĉiuj tempoj, 游子吟. Ĉio, kion vi lernos ĉi tie, plantas la semojn de la venonta praktika leciono: la parencovortojn.

🈶 4 proverboj pri la familio 📜 1 poemo: 游子吟 🔤 vortodisigo por ĉio 🎤 parol-ekzerco · 🔊 du rapidoj 🧩 2 memkontrolaj kvizoj

🔊 Sonponto 2: la nazaj finaloj — -n kontraŭ -ng

En la unua leciono vi konkeris la kvar tonojn kaj la sibilajn familiojn. Jen la venonta mejloŝtono de via orelo: la ĉina havas du nazajn finaĵojn tie, kie Esperanto havas nur “n”. En la proverboj de tiu ĉi leciono ili estas ĉie: 兴 xīng kontraŭ 金 jīn, 心 xīn kontraŭ 同 tóng…

Antaŭa nazalo — langopinto supre, ĉe la dentoj (kiel la Esperanta n)

-inmallonga, klara finaĵo; la tuta lango antaŭa, la sono tuj fermiĝas金 jīn, “oro”

-ensama antaŭa nazo, post la vokalo e身 shēn, “korpo”

-anla buŝo pli malferma, sed la langopinto denove ĉe la dentoj断 duàn, “tranĉi”

Posta nazalo — langa dorso ŝvelita malantaŭen; la sono resonas en la nazo

-ingpli longa, malferma resonanco; la langopinto restas malsupre, ne tuŝas la dentojn兴 xīng, “prosperi”

-engsama posta resonanco post e缝 féng, “kudri”

-ong · -iongrondaj lipoj + posta nazalo — la plej malkutima kombino por esperantisto同 tóng “kune” · 兄 xiōng “pliaĝa frato”

MINIMALAJ PAROJ — aŭskultu la diferencon (🔊), poste per 🐢:

心 xīn “koro” ↔ 星 xīng “stelo”
金 jīn “oro” ↔ 京 jīng “ĉefurbo”
身 shēn “korpo” ↔ 生 shēng “vivi”

Truko: se vi povas diri la finaĵon kun la langopinto tute malsupre, ĝi estas -ng; se la langopinto nepre devas tuŝi la dentojn, ĝi estas -n.

La tonoj (rememoro el Leciono 1): 1 ā 2 á 3 ǎ 4 à

Kompleta rememoro de la tonŝanĝoj — hodiaŭ ili kompletiĝas:

一 yī “unu” → yì antaŭ la 1a/2a/3a tono (Leciono 1: 一分钟 = yì fēnzhōng); → yí antaŭ la 4a. Hodiaŭ vi fine aŭdas la duan kazon: 一日 = yí rì!
不 bù “ne” → bú antaŭ la 4a tono (Leciono 2: 不客气 = bú kèqi); sed ĝi restas bù antaŭ aliaj tonoj — hodiaŭ: 不如 = bù rú (2a tono!).
3a + 3a → 2a + 3a: hodiaŭ en la poemo — 母手中: mǔ antaŭ shǒu elparoliĝas mú shǒu.

Skribata pinjino = la vortara formo; koloroj = parolataj (tonŝanĝitaj) formoj, kun punktita substreko.

👨‍👩‍👧 Kvar proverboj pri la familio

Kiel en ĉiuj kulturaj lecionoj, vi trovos la signojn, la pinjinon laŭtonigitan, laŭvortan kaj liberan tradukon, la vortodisigon kaj elparolan fokuson — kaj la butonojn 🔊 Parolu / 🐢 Lante. La butono 🎵 Kanto ludos la veran kanton (filmeton faritan per IA).

🎵 La kantoj de ĉiuj kvar proverboj jam alvenis! La unuaj du estas tutaj kanzonoj kun pliaj versoj — iliajn plenajn tekstojn vi trovas en la sekcio 🎵 La kantoj sube; la tria kaj kvara estas pli mallongaj filmetoj (la tria kantas nur la proverbon mem). Kaj la poemo 游子吟 ne bezonis novan kanton: ĝi jam estas unu el la plej muzikigitaj poemoj de Ĉinio — faman ekzistan version vi trovas rekte ĉe la poemo, sube.

Proverbo 1 el 4

家和万事兴

jiā hé wàn shì xīng

LaŭvorteKiam la familio estas en harmonio, ĉiuj aferoj prosperas.

SencoLa hejma paco estas la radiko de ĉiu sukceso — oni ankoraŭ citas ĝin ĉe geedziĝoj kaj familiaj festoj.

Vortoj unuope 家 jiā — hejmo, familio 和 hé — harmonio, paco (ankaŭ “kaj”) 万 wàn — dekmilo → ĉiuj 事 shì — afero 兴 xīng — flori, prosperi

🗣️ La fina xīng estas pura posta nazalo (-ng): longa naza resonanco, la langopinto malsupre. Gardu la tonon ebena (1a) ĝis la fino! Kaj notu: 兴 havas du legojn — xīng “prosperi” (ĉi tie) kaj xìng “emo” (兴趣 xìngqù “intereso”).

↻ ripetu laŭte 3×

📜 La tuta kanto — legu la plenan tekston!

Proverbo 2 el 4

远亲不如近邻

yuǎn qīn bù rú jìn lín

LaŭvorteMalproksima parenco ne egalas proksiman najbaron.

SencoEn la ĉiutago la najbaro apud vi helpas pli ol parencoj malproksimaj. Zamenhof diras la samon: “Bonaj najbaroj estas la plej bona posedaĵo!”

Vortoj unuope 远 yuǎn — malproksima 亲 qīn — parenco; kara 不 bù — ne 如 rú — kiel; egali → 不如 = “ne tiel bona kiel” 近 jìn — proksima 邻 lín — najbaro

🗣️ Jen la kontraŭa kazo de la tonŝanĝo de 不: antaŭ rú (2a tono) ĝi restas bù — komparu kun 不客气 bú de Leciono 2! Kaj aŭskultu la paron jìn / lín: ambaŭ kun la antaŭa nazalo -n, sed la tonoj falas kaj supreniras.

↻ ripetu laŭte 3×

📜 La tuta kanto — legu la plenan tekston!

Proverbo 3 el 4

一日为师，终身为父

yī rì wéi shī, zhōngshēn wéi fù

LaŭvorteUnu tagon kiel instruisto — por la tuta vivo kiel patro.

SencoKiu vin instruis, tiu responsas pri vi kiel patro: la respekto al la instruisto daŭrigas la respekton al la gepatroj.

Vortoj unuope 一 yī — unu (tonŝanĝo → yí antaŭ la 4a) 日 rì — tago 为 wéi — esti, agi kiel 师 shī — instruisto, majstro 终 zhōng — fino → 终身 = la tuta vivo 身 shēn — korpo 父 fù — patro

🗣️ La malfruanta tonŝanĝo de yí rì — unu (tonŝanĝo) + falanta 4a — kompletigas la regulon de 一 kiun Leciono 1 komencis. Kaj 为 havas du legojn: wéi “esti/fari” (ĉi tie, dufoje!) kaj wèi “por”. Aŭskultu kiel la retroflekseca shī kaj la nazalo zhōngshēn alternas.

↻ ripetu laŭte 3×

Proverbo 4 el 4

兄弟同心，其利断金

xiōng dì tóng xīn, qí lì duàn jīn

LaŭvorteKiam fratoj kunigas la korojn, ilia akreco tranĉas eĉ oron.

SencoLa unueco de la familio estas la plej forta forto. La originalo, en la klasika Libro de Ŝanĝiĝoj (周易), parolas pri du homoj ĝenerale.

Vortoj unuope 兄 xiōng — pliaĝa frato 弟 dì — pli juna frato 同 tóng — kuna, sama 心 xīn — koro 其 qí — ĝia, ilia (klasika pronomo) 利 lì — akreco, avantaĝo 断 duàn — tranĉi, rompi 金 jīn — oro, metalo ✳ la originala formo en la 周易: 二人同心，其利断金

🗣️ Tiu ĉi proverbon estas perfekta ekzerco de la nazaj paroj: xiōng kaj tóng (postaj, -ng) kontraŭ xīn kaj jīn (antaŭaj, -n). La komenco xiōng kun rondaj lipoj estas la plej malkutima silabo de la leciono — ekzercu ĝin aparte per 🐢!

↻ ripetu laŭte 3×

🎵 La kantoj — kun la plenaj tekstoj

La IA faris pli ol ripeti la proverbojn: ĝi komponis verajn kanzonojn, en kiuj la proverbo revenas kiel refreno inter versoj, kiuj pentras ĝian mondon — la hejmon, la najbaron kun bovlo da varma supo… Jen la plenaj tekstoj kun pinjino, traduko kaj vortodisigo. (La butonoj 🔊 parolas la vortojn; la filmetoj ilin kantas.)

家和万事兴 jiā hé wàn shì xīng — kanto farita per IA

filmeto 31 sekundoj · la unua kanto de la kurso kun plena teksto

家和万事兴 jiā hé wàn shì xīng Refreno: kiam la familio estas en harmonio, ĉiuj aferoj prosperas.

微小的尘埃，在呼吸中安顿 wēi xiǎo de chén'āi, zài hūxī zhōng āndùn la eta polvero trovas ripozon en la spirado

微光里，晚钟回响 wēiguāng lǐ, wǎn zhōng huíxiǎng en la mola lumo eĥas la vespera sonorilo

一笔一划，皆是岁月 yī bǐ yī huà, jiē shì suì yuè unu peniko, unu streko — ĉio estas la jaroj mem

窗外的梅花，悄然落下 chuāngwài de méihuā, qiǎorán luòxià la prunfloroj ekster la fenestro falas silente

茶烟袅袅，暖意流淌 chá yān niǎoniǎo, nuǎn yì liútǎng la teodampo spiraliĝas supren, la varmo fluas

心手相连，共话晨曦 xīn shǒu xiānglián, gòng huà chénxī koroj kaj manoj kunligitaj — ni kune priparolas la tagiĝon

Vortoj de la kanto 微 wēi — eta, malgrandega 小 xiǎo — malgranda 的 de — la poseda “de” — la plej ofta signo de la tuta lingvo! 尘埃 chén'āi — polvo (apostrofo: chén'āi, kiel nǚ'ér!) 在 zài — en, ĉe (lokon) 呼吸 hūxī — spiri; spirado 安顿 āndùn — ekripozi, setliĝi 微光 wēiguāng — febla lumo 里 lǐ — interno, en 晚 wǎn — vespero (kiel en 晚安, Leciono 2!) 钟 zhōng — sonorilo (samsona kun 中 “ene”!) 回响 huíxiǎng — eĥo; resonanci 笔 bǐ — peniko (de kaligrafio) 划 huà — streko 皆 jiē — ĉiuj, ĉio (klasike) 是 shì — esti (la ĉiutaga “estas”) 岁月 suìyuè — la jaroj, la pasinta tempo 窗 chuāng — fenestro 外 wài — ekstere (kiel en 外公, Leciono 6!) 梅花 méihuā — prunfloro — simbolo de vintro kaj persisto 悄然 qiǎorán — silente, diskrete 落 luò — fali 下 xià — malsupren, sub 茶烟 chá yān — teodampo (茶 = teo, el Leciono 5!) 袅袅 niǎoniǎo — spirale supreniĝi (legu: nió niǎo!) 暖 nuǎn — varma 意 yì — penso, sento (jam en 游子吟: 意恐) 流淌 liútǎng — flui 相连 xiānglián — interligiĝi 共 gòng — kune, komune 话 huà — paroli; vorto 晨曦 chénxī — tagiĝo, matenkrepusko

💛 Tri kaŝitaj trezoroj en la teksto: (1) 一笔一划 elparoliĝas yì bǐ yí huà — ambaŭ 一 ŝanĝiĝas: antaŭ la 3a tono (bǐ) → yì, antaŭ la 4a (huà) → yí. La tuta regulo de 一 en unu verso! (2) 袅袅 = 3a + 3a → nió niǎo — la sama tonŝanĝo kiel 你好, ĉi tie kviete en la teodampo. (3) 晚钟 wǎn zhōng “vespera sonorilo” kaj 中 zhōng “ene” (el 游子吟) estas samsonaj ĝemeloj — kaj la 茶 de 茶烟 jam atendas vin inter la dek radikoj de la tablo en Leciono 5!

远亲不如近邻 yuǎn qīn bù rú jìn lín — dua kanzono farita per IA

filmeto 105 sekundoj (1:45) — plena kanzono · ĝia titolo: 一碗热汤 “unu bovlo da varma supo”

远亲不如近邻 yuǎn qīn bù rú jìn lín Refreno: malproksima parenco ne egalas proksiman najbaron — la linio revenas tra la tuta kanzono, kun la eĥo 近邻… jìn lín…

远方的信，只有风的声音 yuǎnfāng de xìn, zhǐ yǒu fēng de shēngyīn letero el la malproksimo — nur la sono de la vento

远山的影，不懂夜里的冷 yuǎn shān de yǐng, bù dǒng yè lǐ de lěng la ombro de fora monto ne komprenas la malvarmon de la nokto

一碗热汤，在门口分享 yī wǎn rè tāng, zài ménkǒu fēnxiǎng unu bovlo da varmega supo, kunpartigata ĉe la sojlo

晨曦的光，把小院点亮 chénxī de guāng, bǎ xiǎoyuàn diǎnliàng la lumo de la tagiĝo prilumas la korton

笑声在旁，不怕路途漫长 xiàoshēng zài páng, bù pà lùtú màncháng ridoj apude — oni ne timas la longan vojon

夜里的冷，有你在身旁 yè lǐ de lěng, yǒu nǐ zài shēnpáng en la malvarmo de la nokto, vi estas ĉe mia flanko

岁月的长，有你在远方 suìyuè de cháng, yǒu nǐ zài yuǎnfāng dum la jaroj longas, vi restas — eĉ malproksime

Vortoj de la kanzono 远方 yuǎnfāng — malproksimo, fora loko (远 jam konata!) 信 xìn — letero, mesaĝo 只有 zhǐyǒu — nur, nenio krom (legu: zhí yǒu!) 风 fēng — vento (-eng! el la sonponto) 声音 shēngyīn — sono; voĉo 山 shān — monto 影 yǐng — ombro, silueto (-ing!) 懂 dǒng — kompreni (-ong!) 夜 yè — nokto 冷 lěng — malvarma (-eng!) 碗 wǎn — bovlo; klasifikilo de bovloj — ĝi revenos en Leciono 7! 汤 tāng — supo — la ĝemelo de 糖 táng “sukero” (Leciono 5!) 热 rè — varmega (el 热豆腐, Leciono 5) 门口 ménkǒu — pordo, sojlo (口 “buŝo” — la klasifikilo de familianoj!) 分享 fēnxiǎng — kunpartigi 晨曦 chénxī — tagiĝo (revenas el la kanto 家和万事兴!) 光 guāng — lumo 把 bǎ — “prenu… kaj…” — la gramatika markilo de transforma ago 小院 xiǎoyuàn — eta korto 点亮 diǎnliàng — ekbriligi 笑声 xiàoshēng — rido, rido-sono 旁 páng — flanko, apudo 不怕 bùpà — ne timi (legu: bú pà!) 路途 lùtú — vojo, vojaĝo 漫长 màncháng — longega 身旁 shēnpáng — ĉe la flanko 岁月 suìyuè — la jaroj (ankaŭ en 家和万事兴!) 长 cháng — longa (atentu: du legoj — cháng “longa” · zhǎng “kreski”!)

💛 Kvar trezoroj en tiu ĉi kanzono: (1) La tuta tonŝanĝo-triopo en unu kanto! 一碗 → yì wǎn (regulo de 一), 不怕 → bú pà (regulo de 不), kaj triobla 3a+3a: 只有 zhí yǒu, 把小 bá xiǎo, 有你 yóu nǐ. (2) La perfekta kontrasto en najbaraj versoj: 不懂 bù dǒng — bù restas (3a tono sekvas) — sed 不怕 bú pà — bù ŝanĝiĝas (4a sekvas)! (3) 声 shēng “sono” kaj 身 shēn “korpo” — la minimuma paro -ng/-n de la sonponto, ambaŭ en la sama kanzono (声音… 身旁…). (4) La revenoj: 岁月 kaj 晨曦 jam sonis en 家和万事兴; 汤 kuniĝas kun 碗 — la supo kaj la klasifikilo, kiujn la Leciono 5 kaj la venonta Leciono 7 semis!

📜 Bonuso: 游子吟 — la plej fama filia poemo

Ses versoj, kiun ĉiu ĉina lernanto scias parkere. Meng Jiao (孟郊) verkis ĝin por sia patrino: la kudrado, kiu akompanas la foriron de la filo, fariĝas la mezurilo de la nedirebla danko.

游子吟 yóuzǐ yín — “Kanto de la Vaganta Filo”

de Meng Jiao (孟郊), Tang-dinastio

慈母手中线， cí mǔ shǒu zhōng xiàn, En la mano de la kara patrino — fadeno,

游子身上衣。 yóu zǐ shēn shàng yī. sur la korpo de la vaganta filo — vesto.

临行密密缝， lín xíng mì mì féng, antaŭ la foriro ŝi kudras dense, dense,

意恐迟迟归。 yì kǒng chí chí guī. ŝia koro timas: li revenos malfrue, malfrue.

谁言寸草心， shuí yán cùn cǎo xīn, kiu diras, ke la koro de collonga herbo

报得三春晖？ bào dé sān chūn huī? povas repagi la sunradiadon de tri printempoj?

🎵 Tiu ĉi poemo jam havas sian kanton! 游子吟 estas unu el la plej ofte muzikigitaj poemoj de Ĉinio — ekzistas dekoj da versioj, de infanaj korusoj ĝis popkantistoj. Jen la infana versio de la kanalo momokids (kantata, kun la teksto subtenata):

Aliaj konataj versioj: 可一儿歌 · 漫合天颐唱儿歌学古诗

Vortoj de la poemo 慈 cí — kara, tenerega 母 mǔ — patrino 手 shǒu — mano 中 zhōng — ene → 手中 = en la mano 线 xiàn — fadeno 游 yóu — vagi 子 zǐ — filo 身 shēn — korpo 上 shàng — sur 衣 yī — vesto 临 lín — alproksimiĝi, antaŭ ol 行 xíng — vojaĝi, foriri 密 mì — densa 缝 féng — kudri 意 yì — menso, penso 恐 kǒng — timi 迟 chí — malfrua 归 guī — reveni hejmen 谁 shuí — kiu 言 yán — diri 寸 cùn — colo (ĉina mezurunuo ≈ 3,3 cm) 草 cǎo — herbo 报 bào — repagi 得 dé — povi (klasike: obteni) 三 sān — tri 春 chūn — printempo 晖 huī — sunbrilo, radiado

💛 La koro de la poemo: 寸草心 “la koro de collonga herbo” estas la filo — tiel malgranda nia danko; 三春晖 “la sunradiado de tri printempoj” estas la patrino — tiel vasta ŝia amo. Rimarku ankaŭ la nazajn parojn en la unua verso: zhōng (-ng) kontraŭ xiàn (-n).

🌱 La ok radikoj de la familio

Ok unuopaj signoj, kiuj jam aperis en la proverboj — kaj kiuj kreskis al la plenaj parencovortoj de Leciono 6. Ĉiu havas sian propran aŭdbutonon.

家

jiā

hejmo, familio

父

fù

patro

母

mǔ

patrino

儿

ér

filo

女

nǚ

filino — kun ü!

兄

xiōng

pliaĝa frato

弟

dì

pli juna frato — parole: 弟弟

师

shī

instruisto

🌱 Kial nur radikoj? Ĉar la ĉinaj parencovortoj estas kunmetaĵoj de ili: 母亲 mǔqīn “patrino” = patrino-radiko + “propra”, 哥哥 gēge “pliaĝa frato”, 弟弟 dìdi “pli juna frato”… La tuta sistemo — kun sia hierarkio de aĝo kaj flanko — jam atendas vin en Leciono 6. Hodiaŭ sufiĉas porti la ok semojn.

🎤 Parol-ekzerco — silabo post silabo

Du niveloj: unu silabo — la ŝlosilaj silaboj de la leciono, kun speciala atento al la nazaj paroj — aŭ paro da silaboj el la proverboj, taksataj same silabo post silabo. Aŭskultu la modelon (🔊 aŭ 🐢), premu 🎤 Aŭskultu min kaj imitu la sonon — verda = ĝusta silabo, ruĝa = reprovu. Honesta rimarko: la tonoj kaj la n/ng-diferenco ne estas aŭtomate takseblaj — komparu ilin orele per 🐢.

1 · Silaboj — la nazaj paroj kaj amikoj

2 · Paroj — du silaboj el la proverboj

🧩 Memkontrolo — unue la oreloj, poste la memoro

Du malgrandaj kvizoj por fiksi la lecionon. Unue la oreloj: la ses vortoj de la tabelo de minimumaj paroj — ĉu vi jam aŭdas, ĉu temas pri -n aŭ -ng? Poste la memoro: kiu signifo kompletigas ĉiun proverbon? Erari estas permesate — ankaŭ la malĝustaj elektebloj ion instruas.

1 · 🎧 Ĉu -n aŭ -ng?

2 · 📜 Kompletigu la proverbon

🧭 La lernovojo — kulturo ↔ praktiko

Unu leciono kultura, unu praktika, alterne. La radikoj, kiujn vi portis el tiu ĉi leciono, jam kreskis en la kvara.

✅Leciono 1 · Kulturo — “Vortoj kiuj Portas Forton”: proverboj pri klopodo + poemo de Wang Wei. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 2 · Praktiko — salutoj kaj ĝentilaj vortoj. ↤ revenu al ĝi

✅Leciono 3 · Kulturo — “Vortoj kiuj Ligas la Familion” (tiu ĉi paĝo).

✅Leciono 6 · Praktiko — “Vortoj kiuj Diras Aĝon kaj Flankon”: la dek du parencovortoj, la vokalo ü kaj la dialogo 几口人. ▶ iru al ĝi

⏳Kaj plue — nombroj, la plej oftaj verboj, nomoj de lokoj… ĉiam alternante kulturo ↔ praktiko.

🌏Kruc-ligo al Esperanto: “Bonaj najbaroj estas la plej bona posedaĵo” — la Zamenhofa ĝemelo de 远亲不如近邻. Serĉu “najbaro” en la Proverbara Kolekto.

🧩 Radika parenco: 心 (koro), denove

En Leciono 1 vi renkontis 心 kaŝitan en 思 kaj 愿. Ĉi tie ĝi revenas en kvar novaj vortoj: 恐 (kǒng, “timi”), 意 (yì, “signifo, intenco”), 慈 (cí, “kompatema, zorgema”) kaj 懂 (dǒng, “kompreni” — ĉi-foje flanke, kiel 忄). Ĉiuj kvar priskribas internan staton — ĝuste tion, kion familio plej ofte portas: komprenon, intencon kaj zorgeman koron.

🖌️ Skribu per la fingro

Ne nur legu la signojn — spertu ilin skribante. Premu 👁️ Vidu por vidi la ĝustan sekvon de streketoj, poste ✍️ Provu mem kaj desegnu ĉiun streketon per fingro (aŭ muso) rekte super la kadro. La aplikaĵo kontrolas, ĉu la formo kaj ordo estas ĝustaj.

恐 kǒng — timi, teruri

意 yì — signifo, intenco

慈 cí — kompatema, zorgema

懂 dǒng — kompreni

🏛️ De kie venas la strekoj: 家 (hejmo, familio)

Multaj ĉinaj signoj estas kunmetoj de pli malgrandaj signoj, ĉiu kun sia propra bildo kaj historio. Malkunmetu ĉi tiun:

宀

tegmento, domo

豕

porko

家

jiā — hejmo, familio

Laŭ la tradicia klarigo, 家 estas tegmento (宀) kun porko (豕) sub ĝi — en la malnova kampara vivo, havi porkon sub via tegmento signifis, ke vi havas propran bienon kaj memstaran hejmon. Domo sen bruto estis nur ŝirmejo; domo kun bruto fariĝis hejmo.